Η ιστορία αποδεικνύει ότι οι μεγάλες προσωπικότητες κυοφορούνται μέσα στις κοινωνικές συνθήκες.
Συχνά γοητευόμαστε από τη λεγόμενη «χαρισματική αυθεντία» ενός ηγέτη, θεωρώντας την ένα σχεδόν μεταφυσικό, ατομικό προνόμιο.
Στην πραγματικότητα, όμως, αυτή η αυθεντία είναι μια ψευδαίσθηση.
Η πραγματική καύσιμη ύλη δεν πηγάζει από το άτομο, αλλά αναπηδά πάντοτε μέσα από τις κοινωνικές ζυμώσεις, τις διεργασίες και τις συλλογικές διεκδικήσεις της βάσης.
Στις ΗΠΑ, οι δεκαετίες των φυλετικών διακρίσεων και οι καθημερινοί αγώνες χιλιάδων Αφροαμερικανών για ίσα δικαιώματα, αξιοπρέπεια και δικαιοσύνη ήταν αυτά που γέννησαν και ανέδειξαν τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ.
Το ίδιο συνέβη και στην Ελλάδα του 1981. Το ιστορικό αίτημα για «Αλλαγή», για ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος, δωρεάν παιδεία, υγεία, πολιτικές ελευθερίες και εθνική συμφιλίωση δεν ήταν μια αυθαίρετη έμπνευση. Ήταν το ώριμο παλλαϊκό αίτημα μιας κοινωνίας που έβγαινε από δεκαετίες αποκλεισμών.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου εξέφρασε και συμπύκνωσε αυτή ακριβώς την ιστορική ανάγκη, επειδή οι κοινωνικές ζυμώσεις είχαν ήδη προετοιμάσει το έδαφος.
Σήμερα, η εικόνα αυτή μοιάζει να έχει αναποδογυρίσει. Όταν τα λεγόμενα προοδευτικά κόμματα εγκλωβίζονται σε ένα στείρο «μεταγραφικό παζάρι» προσώπων και εντυπώσεων, αποκόπτονται από την κοινωνία και παράγουν μια βαθιά αρνητική και παρακμιακή εικόνα.
Αυτή η αποξένωση από τις πραγματικές λαϊκές ανάγκες επιβεβαιώνει ότι χωρίς ζωντανές κοινωνικές διεργασίες, η πολιτική μετατρέπεται σε ένα κενό θέαμα.
Αυτό, όμως, φέρνει κάθε κοινωνία αντιμέτωπη με τις ιστορικές της ευθύνες. Η ηγεσία που μας αντιπροσωπεύει είναι το αποτέλεσμα των δικών μας επιλογών. Αν μια κοινωνία περιέρχεται σε παράλυση λόγω συμβιβασμών και διάβρωσης, θα γεννήσει ανάλογους ηγέτες και ανάλογα πολιτικά φαινόμενα.
Αντίθετα, όταν αποφασίζει να λειτουργήσει συλλογικά, υπερβαίνοντας τις παθογένειές της, τότε δημιουργεί ηγεσίες ικανές να πάνε τον τόπο μπροστά
Γι' αυτό, η πραγματική απάντηση δεν θα δοθεί από τις κομματικές καρέκλες, αλλά από την απόφαση των ίδιων των πολιτών να γίνουν ξανά οι πρωταγωνιστές της εποχής τους.
