espa pkm

Δευτέρα, 16 Νοεμβρίου 2026, 5:25:22 μμ
Δευτέρα, 16 Νοεμβρίου 2026 09:50

Είναι όλοι οι πολιτικοί ίδιοι;

Γράφει ο Νίκος Κωνσταντινίδης

Εκπαιδευτικός -συγγραφέας.

Η πολιτική συμπεριφορά, η μοίρα του τόπου και ο ρόλος του πολίτη μέσα από το  πρίσμα της αρχαίας ελληνικής σκέψης.

Ώρες ώρες αναλογίζομαι ποιοι είναι αυτοί που γίνονται πολιτικοί και τι είναι αυτό που τους οδηγεί στη συγκεκριμένη απόφαση! Είναι το ενδιαφέρον τους για την κοινωνία, είναι η έγνοια τους για τον άνθρωπο; Είναι η πολιτική ως επιστήμη; Είναι η δύναμη που απορρέει από αυτήν ως εξουσία; Είναι το «μαύρο χρήμα» και ο πλουτισμός ή μήπως είναι η διάθεση για προσφορά και αλληλεγγύη προς την κοινωνία;

Μια μονολιθική ή γενική απάντηση ασφαλώς δεν μπορεί να καλύπτει διαφορετικούς ανθρώπους και θα ήταν λάθος να δοθεί. Δεν μπορεί, τη στιγμή που λέμε ότι τα πέντε δάχτυλα του χεριού δεν είναι ίδια, να ισχυριζόμαστε πως όλοι οι πολιτικοί είναι ίδιοι, αγνοώντας τη διαφορετικότητα μεταξύ ανόμοιων ανθρώπων.

Ο Αριστοτέλης, ως «πατέρας» δεκάδων επιστημών, δεν περιορίστηκε στη φιλοσοφία, αλλά ταξινόμησε και θεμελίωσε σχεδόν κάθε κλάδο της ανθρώπινης γνώσης: τις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες (Ηθική, Πολιτική, Ρητορική, Ποιητική, Οικονομική και Ιστορία της Φιλοσοφίας), τη Λογική και τη Μεταφυσική, καθώς και τις φυσικές επιστήμες (Φυσική, Κοσμολογία, Μετεωρολογία, Βιολογία, Ζωολογία, Ψυχολογία). Γι’ αυτό και δεν είναι τυχαίο ότι ο Δάντης τον αποκάλεσε «il maestro di color che sanno» (τον δάσκαλο όσων γνωρίζουν).

Ο Θεόφραστος (από την Ερεσό της Λέσβου) υπήρξε ο πλέον αγαπημένος μαθητής του Αριστοτέλη και διάδοχός του στη διεύθυνση του Λυκείου για 36 χρόνια, συνεχίζοντας το ερευνητικό έργο του δασκάλου του. Εκτός από πατέρας της Βοτανικής —καθώς μελέτησε συστηματικά, ταξινόμησε και κατέγραψε 500 είδη φυτών— μελέτησε παράλληλα και τους ανθρώπινους «Χαρακτήρες» ως προς τη συμπεριφορά τους. Με την αριστοτελική μέθοδο της παρατήρησης και της ταξινόμησης, περιέγραψε 30 ανθρώπινους τύπους (όπως τον Κόλακα, τον Αλαζόνα, τον Ανελεύθερο, τον Δεισιδαίμονα, τον Άκαιρο), όχι με αφηρημένες θεωρίες, αλλά δείχνοντας πώς μιλάει, πώς περπατάει και πώς συμπεριφέρεται ο καθένας στην καθημερινή ζωή της Αθήνας.

Το έργο του Θεόφραστου αποδεικνύει ότι ο άνθρωπος παραμένει αναλλοίωτος εδώ και 2.300 χρόνια, αφού τους τύπους που περιέγραψε τους συναντάμε γύρω μας ακόμα και τώρα, ανεξάρτητα από την ιδιότητά τους.

Από την άλλη, ο Πλάτων στον «Μύθο του Ηρός» αναφέρεται στην ελεύθερη βούληση και την ατομική ευθύνη. Μιλά για την ελεύθερη επιλογή της ψυχής, για την αναιτιότητα της μοίρας και την ευθύνη αυτού που επιλέγει: «Αἰτία ἑλομένου· θεὸς ἀναίτιος» (Η ευθύνη ανήκει σε αυτόν που επιλέγει· ο θεός είναι ανεύθυνος). Άρα, οι φράσεις «δεν ήξερα», «δεν γνώριζα», «δεν είμαι υποχρεωμένος να ξέρω», που επικαλούνται ως δικαιολογία κάποιοι πολιτικοί, δείχνουν αφέλεια, άγνοια και αγραμματοσύνη.

Από τον Πρωταγόρα και τον Μένανδρο που έβαλαν μέτρο κρίσης τον άνθρωπο —τονίζοντας ότι η αληθινή ανθρωπιά είναι κατάκτηση— μέχρι τον Πλάτωνα που μας δίδαξε ότι η μοίρα δεν είναι τυφλή, αλλά αποτέλεσμα των επιλογών και της παιδείας μας, και τον Αριστοτέλη που είπε ότι «χαρακτήρ ἐν σώματι ἐμπέφυκεν», όλα συνηγορούν υπέρ του αξεπέραστου ρητού: «Πάντων χρημάτων μέτρον ἐστίν ἄνθρωπος».

Επομένως, κανείς άνθρωπος, κανείς κυβερνήτης ή κυβερνώμενος δεν μπορεί να ρίχνει τις ευθύνες του αλλού. Το χρέος των 340 δισ. που έχει η Ελλάδα δεν προέκυψε από τύχη κακή, αλλά από ανεπάρκεια ηθική και αήθη πολιτική.

Άλλωστε, για τον ανθρώπινο χαρακτήρα μίλησε και ο πρώτος των πρώτων Ιώνων φιλοσόφων, ο Ηράκλειτος, με τη διάσημη φράση του: «Ἦθος ἀνθρώπῳ δαίμων» (Ο χαρακτήρας του ανθρώπου είναι η μοίρα του). Κι επειδή στη δημοκρατία μερτικό έχουν όλοι διά της ψήφου τους, ας αναλογιστούν πριν ψηφίσουν τι εκτιμούν στο πρόσωπο του υποψήφιου βουλευτή και του κόμματος που διαλέγουν.