Στην Αρχαιότητα, κάθε οικοδεσπότης είχε ιερή υποχρέωση (Ξενία) να προσφέρει καταφύγιο και τροφή στον ξένο, ρωτώντας την ταυτότητά του μόνο μετά τη διαμονή και τα αποχαιρετιστήρια δώρα. Υπήρχε η προξενία, όπου ένας πολίτης ( ο πρόξενος) αναλάμβανε την υποδοχή και προστασία επισκεπτών (πρέσβεων, εμπόρων) από άλλες πόλεις-κράτη. Στο Βυζάντιο η Φιλοξενία ενσωματώθηκε στη Χριστιανική Ηθική (την Φιλοξενίαν μη επιλανθάνεσθε… Επιστολή προς Εβραίους κεφ.13 στ.2), στη δε Τουρκοκρατία , Έλληνες φιλοξενούσαν τους αγωνιστές : στοιχείο ζωτικής σημασίας για την επιβίωση και τη συνέχιση του ένοπλου αγώνα ενάντια στην οθωμανική κυριαρχία.
Στη σύγχρονη Ελλάδα- των προηγουμένων δεκαετιών - η Φιλοξενία συνέχιζε να είναι ένα κεντρικό στοιχείο της ελληνικής ζωής, αλλά στην Ελλάδα του σήμερα, στην Ελλάδα του τώρα, που απαιτείται από πλευράς μας, μία ευρύτερης κλίμακας Φιλοξενία, καθώς παρατηρούνται όλο και πιο αυξημένες ροές προσφύγων και μεταναστών στη χώρα μας, το θέμα της αποδοχής και ενσωμάτωσης του ξένου, του διαφορετικού στην προσωπική, οικογενειακή, κοινωνική, εθνική ζωή μας τίθεται επί τάπητος, προς διερεύνηση.
Είμαστε άραγε οι σύγχρονοι Έλληνες θετικοί, δεκτικοί, ανοιχτοί στην υποδοχή του ξένου και όχι μόνο του μετανάστη διαφορετικού, αλλά και του κάθε είδους διαφορετικού;
Και όταν λέμε του κάθε είδους διαφορετικού εννοούμε τη διαφορετικότητα, η οποία αναφέρεται στην κατανόηση, αποδοχή, αναγνώριση και αρμονική συνύπαρξη ανθρώπων με διαφορετική: εθνική καταγωγή, θρησκευτική τοποθέτηση, διαφορετικές: πολιτισμικές πεποιθήσεις, ειδικές λειτουργίες και αναπηρίες, διαφορετικά: φύλο, ηλικία, προσωπικό αυτοπροσδιορισμό.
Κανείς δεν μπορεί βέβαια -είτε είναι υπέρ, είτε κατά- να ανατρέψει τις υπάρχουσες διαφορετικότητες, αφού είναι δικαίωμα του καθενός να είναι αυτό που είναι, ή να είναι ό,τι νομίζει και να εκφράζεται όπως θέλει, αρκεί με τη συμπεριφορά αυτή να μη θίγει τα δικαιώματα άλλων, αλλά και γιατί δεν μπορεί κανείς εύκολα να σταματήσει και τη ροή των πραγμάτων, όπως τις μεταναστεύσεις πτωχών, άπορων ανθρώπων σε ένα περιβάλλον ανοικτών κοινωνιών που ευημερούν, αρκεί βέβαια η εισροή τους αυτή να μην είναι επιζήμια για τους κατοίκους της χώρας υποδοχής, ανεξέλεγκτη και να υπάρχει μεταναστευτική κρατική πολιτική, που να ρυθμίζει τις εισροές αυτές. Ούτε μπορεί να εμποδίσει κανείς να υπάρχουν διαφορετικές θρησκευτικές κοινότητες, οι οποίες δικαιούνται να επιτελούν ελεύθερα το έργο τους. Άλλωστε και η Ευρωπαϊκή Ένωση-της οποίας η Ελλάδα είναι μέλος- αποτελεί ένα μωσαϊκό γλωσσικών, εθνικών, θρησκευτικών , πολιτισμικών διαφορετικοτήτων και επιτρέπει την ελεύθερη κυκλοφορία πολιτών σε χώρες - μέλη της.
Καταρχάς η εσωτερική αναγνώριση και αποδοχή της διαφορετικότητας, -της ούτως ή άλλως υπάρχουσας- είναι μια κοινωνική υποχρέωσή μας, καθώς η διαφορετικότητα είναι ένα δικαίωμα αναγνωρισμένο, που πρέπει να γίνεται σεβαστό από όλους. Η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου αναγνωρίζει ότι όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα δικαιώματα. Στις δημοκρατικές κοινωνίες, η ισότητα όλων των πολιτών ενώπιον του νόμου και η ίση μεταχείριση -ανεξαρτήτως προσωπικών χαρακτηριστικών ή πεποιθήσεων- αποτελούν θεμελιώδη συνταγματικά δικαιώματα.
Η συνειδητοποίηση αυτή της κοινωνικής πολυμορφίας και του πλουραλισμού είναι απαραίτητο να γίνεται μέσα στην οικογένεια, κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσης, από οργανισμούς και κοινωνικούς φορείς, από την ίδια την Πολιτεία, οπότε από μικρή ηλικία να μαθαίνει ο μελλοντικός πολίτης την ουσιαστικότητα του να σέβεται αληθινά την ύπαρξη του κάθε άλλου διαφορετικού.
Να καλλιεργείται βαθιά σε αυτόν η αντίληψη ότι ο άλλος, ο κάθε άλλος είναι -κατά πρώτιστο και κύριο λόγο- άνθρωπος, ένα ανθρώπινο ον και όχι απλώς φορέας διαφορετικών αντιλήψεων και κατανοήσεων. Ότι η καλλιέργεια αυτή του σεβασμού και της ανοχής του άλλου είναι καταρχάς σεβασμός σε ένα ανθρώπινο ον με διαφορετικές ρίζες ή διαφορετική ταυτότητα, που αγωνίζεται -πολλές φορές- να βρει τη θέση του σε μια καθιερωμένη, πλειοψηφούσα, κυρίαρχη κοινωνία με άκαμπτες αρχές και δέχεται τον κοινωνικό αποκλεισμό, λόγω του διαφορετικού του υπόβαθρου. Ας σκεφτούμε την Οδύσσεια ύπαρξης και προσαρμογής ενός τέτοιου ατόμου, μέσα σε ένα καθιερωμένο κοινωνικό κατεστημένο, εχθρικά ή ύποπτα διακείμενο σε αυτό.
Βέβαια η αναγνώριση της ύπαρξης της διαφορετικότητάς του δεν είναι από μόνη της αρκετή για να διασφαλίσει και να καθρεπτίσει την κοινωνική ωριμότητα των πολιτών ενός κράτους. Είναι απαραίτητη και η γνωριμία με τον διαφορετικό άλλο, η γνώση του, η διάθεσή μας για ειρηνική συνύπαρξη και συνεργασία μαζί του, μέσα σε συνθήκες απόλυτης ισοτιμίας . Δεν υπάρχουν σαφώς συγκεκριμένες μέθοδοι για τη γνώση του άλλου: αυτές εξαρτώνται από την κατηγορία της διαφορετικότητας. Έχουν σχέση με τον χαρακτήρα που έχει η κάθε μία : εθνοτικό, θρησκευτικό, πολιτισμικό, ή άλλου είδους χαρακτήρα και αν πραγματώνεται η γνώση του άλλου σε επίπεδο ατομικό, κοινωνικό ή εθνικό.
Η γνώση πάντως των βασικών στοιχείων, που συνθέτουν τη διαφορετικότητα είναι βασική προϋπόθεση για να αποφευχθεί η διάδοση αντιλήψεων μειωτικών για άλλους, ή περιγραφών, που αποδίδουν στοιχεία επικινδυνότητας στον άλλο.
Το σημαντικό στην περίπτωση αυτή είναι να αποδεχτούμε την περιγραφή, που επιφυλάσσει ο άλλος για τον εαυτό του και όχι περιγραφές που εξυπηρετούν θεσμικές επιδιώξεις, που μόνο κοινωνικές αναστατώσεις και αποκλεισμούς έντεχνους και κατευθυνόμενους δημιουργούν. Όταν αποφασίσουμε να γνωρίσουμε τον άλλο ουσιαστικά, όταν ανοίξουμε την αγκαλιά μας σε αυτόν, θα διαπιστώσουμε ότι αυτά που μας ενώνουν μαζί του, είναι πολύ περισσότερα και ουσιωδέστερα από αυτά που τυχόν μας διαφοροποιούν. Και είναι μέγιστο δείγμα κοινωνικής ωριμότητας- τον οποιοδήποτε άνθρωπο έχεις απέναντί σου- να τον θεωρείς ισότιμο συνοδοιπόρο σου, της ίδιας βαρύτητας στην ύπαρξη με τη δική σου, αναγνωρίζοντας την αδιαπραγμάτευτη αξία που φέρει, απαλλαγμένης από κάθε σύγκριση και χωρίς καμία σκιά μειονεξίας να τη βαραίνει .
Οι Έλληνες βρισκόμαστε σε ένα μεταβατικό στάδιο: από την περίοδο της εθνικής μας περιχαράκωσης και συνοχής, του αποκλειστικά Ορθόδοξου προσανατολισμού και διαπαιδαγώγησής μας , του παραδοσιακού οικογενειακού μοντέλου: άντρας-γυναίκα-παιδιά, της παντελούς έλλειψής μας ευαισθητοποίησης τι σημαίνει ΑΜΕΑ, γυναίκα χειραφετημένη , ζωή ενεργητική και δημιουργική τρίτης ηλικίας, βομβαρδιζόμαστε σήμερα από ένα πλήθος ετεροτήτων και κοινωνικών πραγματικοτήτων , που φοβόμαστε ότι η αποδοχή τους θα διαταράξουν τον ήσυχο και προκαθορισμένα εγγυημένο τρόπο ζωής μας.
Έρευνες και εκθέσεις του 2024 και 2025 παρουσιάζουν αντιφάσεις, με σημάδια προόδου σε ορισμένους τομείς διαφορετικότητας και σημαντικές αντιδράσεις σε άλλα. Ο ελληνικός λαός -όπως πάντα- στην πορεία του θα βρει το μέτρο της ισορροπίας και της κοινωνικής κατανόησης, με πρωτεύον στοιχείο της διαχρονικής κουλτούρας του : την ανοιχτή φιλόξενη αγκαλιά του, τον σεβασμό και τη βαθιά του πίστη ότι ο κάθε μα κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να αποφασίζει για τη ζωή του και να τη ζει όπως του αρέσει και του ταιριάζει, όταν βέβαια δε δημιουργεί προβλήματα στους άλλους , αμοιβαία τους σέβεται και αυτός και η προσπάθεια παρουσίας του ή ενσωμάτωσής του στην κοινωνία γίνεται με τρόπο ομαλό και αξιοπρεπή και όχι προκλητικό, στοιχείο που είναι φυσικό να πυροδοτεί κοινωνικές αντιδράσεις και εκρήξεις.
