Στη μετόπη του δεσπόζει η εμβληματική ρήση από τον Πανηγυρικό του αρχαίου ρήτορα Ισοκράτη: « ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΛΟΥΝΤΑΙ ΟΙ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΥΣΕΩΣ ΤΗΣ ΗΜΕΤΕΡΑΣ ΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ», που υπογραμμίζει τους ανοικτούς, οικουμενικούς ορίζοντες του διαχρονικού Ελληνικού Πνεύματος. Φέτος -2026- συμπληρώνεται ένας αιώνας από την έναρξη λειτουργίας της , καθώς το κτήριό της- το οποίο σχεδιάστηκε από το νεοϋορκέζικο γραφείο Van Pelt and Thompson - εγκαινιάστηκε στις 23 Απριλίου 1926 , σαν μέρος της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, με σκοπό να στεγάσει την προσωπική Συλλογή των 26.000 τόμων του Ιωάννη Γενναδίου.
Ο Ιωάννης Γεννάδιος (1844-1932) ήταν λόγιος, διπλωμάτης, βιβλιόφιλος και συλλέκτης, βαθιά αφοσιωμένος στην Ελλάδα, αν και έζησε λίγο σε αυτήν καθώς διέπρεψε στο εξωτερικό. Όνειρό του και σκοπός του -όπως έλεγε-ήταν : « να δημιουργήσει μια βιβλιοθήκη, που θα αντικατοπτρίζει το δημιουργικό πνεύμα της Ελλάδας σε όλες τις περιόδους της Ιστορίας της, την επιρροή της στην τέχνη και τις επιστήμες της Δύσης, αλλά και τις εντυπώσεις που γεννά η φυσική ομορφιά της στον επισκέπτη». Έβαλε δε σαν όρο η βιβλιοθήκη αυτή- με την τεράστια Συλλογή του- να στεγαστεί σε ειδικό κτήριο, να διασφαλιστεί ως παρακαταθήκη για τον ελληνικό λαό και να είναι ανοικτή και προσιτή στους επιστήμονες όλων των εθνών. Η Συλλογή του Ιωάννη Γενναδίου αποτελεί διεθνώς την πλουσιότερη ιδιωτική βιβλιοθήκη με ελληνική θεματολογία. Ως συλλέκτης σπάνιων βιβλίων και χειρόγραφων, Ο Γεννάδιος έβλεπε την Ελλάδα ως μια αδιάκοπη συνέχεια από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Η νεοϊδρυθείσα βιβλιοθήκη πήρε το όνομά της προς τιμήν του πατέρα του Ιωάννη Γενναδίου: Γεωργίου Γενναδίου λόγιου, δασκάλου, μέλους της Φιλικής Εταιρείας, υπέρμαχου της Επανάστασης και σημαντικού μοχλού στη θεμελίωση του Νέου Ελληνικού κράτους μετά το 1828.
Η αρχική Συλλογή του Ιωάννη Γενναδίου -η πλουσιότερη αυτή Συλλογή βιβλίων σχετικών με την Ελλάδα, που μπόρεσε ποτέ να συγκεντρώσει ένας άνθρωπος μόνος του- εμπλουτίστηκε στον αιώνα που πέρασε με χιλιάδες νέα βιβλία και αντικείμενα ανεκτίμητης αξίας , που προήλθαν από δωρητές και διάφορες πηγές. Σήμερα τα σπάνια βιβλία και οι Συλλογές, που ξεπερνούν τους 145.000 τόμους, αποτελούνται από 50.000 τεκμήρια : χειρόγραφα, υδατογραφίες, ιστορικούς χάρτες, φυλλάδια και διάφορα παλαιά αντικείμενα. Η οργάνωση των σπάνιων βιβλίων της Βιβλιοθήκης , ακολουθεί το σύστημα ταξινόμησης του ίδιου του Ιωάννη Γενναδίου , ενώ οι νέες προσκτήσεις ταξινομούνται σύμφωνα με το σύστημα της Βιβλιοθήκης του Κογκρέσου.
Στους πολυτιμότατους θησαυρούς της Γενναδείου Βιβλιοθήκης συγκαταλέγονται: η πρώτη τυπωμένη έκδοση του Ομήρου ( Φλωρεντία 1488), η Χάρτα του Ρήγα, η πρώτη έκδοση του Ερωτόκριτου ( Βενετία 1713), οι πίνακες του Μακρυγιάννη -έργο του Δημήτρη Ζωγράφου-, τα Αρχεία των : Γιώργου Σεφέρη, Οδυσσέα Ελύτη, του μουσικού Δημήτρη Μητρόπουλου, το χειρόγραφο νησολόγιο ( χάρτες με νησιά, συνοδευόμενοι με ιστορικο-γεωγραφικά κείμενα) του Φλωρεντίνου Χριστόφορου Μπουοντελμόντι (περίπου του 1420), προσωπικά αντικείμενα του Λόρδου Βύρωνα, η δεκάτομη « Flora Graeca» (1806-1840), το πιο ακριβό βιβλίο βοτανικής για την ελληνική χλωρίδα.
Ως θεματοφύλακας αυτού του σπάνιου υλικού -εδώ και έναν αιώνα-η Βιβλιοθήκη λειτουργεί σαν πόλος έλξης για ερευνητές φοιτητές, καθηγητές, επιστήμονες, αλλά και απλούς επισκέπτες και κοινό από όλον τον κόσμο, που θέλουν να ερευνήσουν θέματα της Βυζαντινής, Οθωμανικής και Νεότερης Ελλάδας, την Ιστορία του Ελληνισμού, μετά το τέλος της Αρχαιότητας ,αλλά και για αυτούς, που θέλουν απλά να μάθουν για την Ιστορία του τόπου τους ή της οικογενείας τους.
Η Βιβλιοθήκη αναπτύσσει σήμερα τις ψηφιακές της Συλλογές, ώστε να μπορέσει να τις μοιραστεί ένα όλο και μεγαλύτερο κοινό. Η ψηφιακή πραγματικότητα και οι νέες τεχνολογίες δίνουν στη Γεννάδειο ένα φοβερό πλεονέκτημα διότι τεκμήρια , σπάνια βιβλία και μοναδικό αρχειακό υλικό που έως τώρα δεν μπορούσε κανείς να το πιάσει στα χέρια του για να μην φθαρεί, είναι πλέον διαθέσιμο στην οθόνη του υπολογιστή και μπορεί κανείς να το μελετήσει, όπως θέλει από το σπίτι του.
Για να πραγματοποιήσει κάποιος μια ελεύθερη περιήγηση σε σπάνια χειρόγραφα και ιστορικούς χάρτες της βιβλιοθήκης αρκεί να επισκεφθεί την πλατφόρμα ASCSA Digital Collections .Για να ξεφυλλίσει ψηφιακά κειμήλια ανεκτίμητης αξίας, όπως τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη, μπορεί να ενεργοποιήσει τη διαδραστική εφαρμογή Turning the Pages. Για να εντοπίσει σπάνιες εκδόσεις ανάμεσα σε 150.000 τόμους, ο ερευνητής αξίζει να ανατρέξει στον έγκριτο ηλεκτρονικό κατάλογο AMBROSIA. Για να παρακολουθήσει κορυφαίες θεματικές αναδρομές στον ελληνικό πολιτισμό, μπορεί να περιηγηθεί στις επίσημες OnLine Ψηφιακές Εκθέσεις. Με αυτές τις απλές κινήσεις, ο κάθε χρήστης μπορεί και ξεκλειδώνει έναν ανεκτίμητο πνευματικό θησαυρό αιώνων απευθείας στην οθόνη του.
Η βιβλιοθήκη διευρύνει επίσης τον κύκλο υποτροφιών της, που απευθύνονται σε ξένους αλλά και Έλληνες ερευνητές και αναπτύσσει νέα ερευνητικά προγράμματα και συνεργασίες με αδελφά ιδρύματα εντός και εκτός συνόρων. Αναπτύσσει εκθέσεις, διαλέξεις, εκδηλώσεις, καθώς και εκπαιδευτικά προγράμματα, με σκοπό τη διάχυση της γνώσης και των πορισμάτων της έρευνας στο ευρύτερο κοινό. Πέρα από εκθέσεις, συνέδρια και διαλέξεις , το αμφιθέατρο της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών στην Αθήνα, Cotsen Hall – αδελφό τμήμα της Γενναδείου-φιλοξενεί και συναυλίες.
Είναι ευτυχές το γεγονός ότι η Γεννάδειος Βιβλιοθήκη- έναν αιώνα μετά την ίδρυσή της -συνεχίζει με τρόπο έντονα δυναμικό και δημιουργικό να εκπληροί σε απόλυτο βαθμό τους οραματισμούς του ιδρυτή της: του μέγιστου δωρητή της, Ιωάννη Γενναδίου: να είναι δηλαδή μία Βιβλιοθήκη, πολυτιμότατη παρακαταθήκη για τον Ελληνικό λαό και τη μακραίωνη Ιστορία του.
