Τα πρώτα πολυώροφα κτίρια- οι πρώτες πολυκατοικίες- που προορίζονταν για τα μεσαία και κατώτερα κοινωνικά στρώματα εμφανίζονται τη Ρωμαϊκή εποχή, εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια . Είναι οι αποκαλούμενες « insulae romanae», «ρωμαϊκά νησιά» και ήταν συνήθως 4-6 ορόφων, φτιαγμένες από ξύλο και λάσπη. Η ονομασία τους οφειλόταν στο γεγονός ότι λόγω ύψους έμοιαζαν να ξεχωρίζουν σαν νησιά μέσα στο αστικό τοπίο, με τους δρόμους -σαν νερά της θάλασσας- ολόγυρά τους. Γραπτές πηγές επίσης αναφέρουν ότι και στο Βυζάντιο- στην Παλαιοχριστιανική Κωνσταντινούπολη- πολλοί κάτοικοι έμεναν σε πολυώροφα κτίρια, όπως αυτά που μνημονεύονται επί Θεοδοσίου με επτά και εννέα ορόφους. Στον Θεοδοσιανό Κώδικα (Codex Theodosianus) υπήρχαν νόμοι, που ρύθμιζαν το ύψος των κτιρίων και τα μέτρα ασφαλείας. Στην Ελλάδα, οι πολυκατοικίες έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλείς τη δεκαετία του 1960, για να καλύψουν τις στεγαστικές ανάγκες του πληθυσμού, που αυξανόταν στα αστικά κέντρα.
Με την έναρξη της ζωής στην πολυκατοικία αρχίζει και ένας νέος τρόπος κατοίκησης: η στενή συλλογική κατοίκηση. ‘Άνθρωποι, άγνωστοι στην αρχή μεταξύ τους, καλούνται να συνυπάρξουν, να συμβιώσουν, να συγκατοικήσουν στην ουσία, καθώς ένας απλός τοίχος χωρίζει τον δικό τους χώρο, από αυτόν του διπλανού τους. Και όμως αυτό το τόσο κοντά, που υποβάλλει η ζωή στην πολυκατοικία- πιο κοντά δε γίνεται- αντί να ωθήσει τους ανθρώπους να γνωριστούν μεταξύ τους, να συνεργαστούν αρμονικά για την επίλυση των ποικίλων προβλημάτων, που ενσκήπτουν από το είδος αυτό της συγκατοίκησης, έχει οδηγήσει σε πλήρη αποξένωση, σε συγκρούσεις, σε εντάσεις τις περισσότερες φορές. Σύμφωνα με έρευνες, ελάχιστο είναι το ποσοστό των πολυκατοικιών, των οποίων οι ένοικοι γνωρίζονται μεταξύ τους, ζουν και συνεργάζονται αρμονικά. Υπάρχουν περιπτώσεις, που δε γνωρίζει κάποιος τον απέναντί του και ούτε έχει καν την επιθυμία να τον γνωρίσει. Διαφωνίες και διενέξεις πάνω σε προβλήματα τεχνικά, οικονομικά, ασφαλείας, συντήρησης της πολυκατοικίας, παραβιάσεις των ωρών κοινής ησυχίας, μεγάλης έντασης θόρυβοι, αναπόφευκτη όχληση από όμορα διαμερίσματα, κακή διαχείριση απορριμμάτων, εκτροφή κατοικίδιων ζώων, μία θέση για πάρκινγκ στην πυλωτή, δημιουργούν τεράστια εμπόδια στην ειρηνική συνύπαρξη των ενοίκων της πολυκατοικίας και εκούσια απομάκρυνση του ενός από τον άλλον.
Πόσο όμορφο όμως είναι και πόσο δυνατοί μπορεί να αισθανόμαστε – σε αυτήν την εποχή της ανασφάλειας, του άγχους, της οικονομικής κρίσης- να αναπτύσσουμε και να καλλιεργούμε βαθύτερες κοινωνικές σχέσεις, σχέσεις εμπιστοσύνης, αλληλεγγύης, ανθρωπιάς, διαλόγου με τους τόσο κοντινούς μας ανθρώπους, που είναι οι διαμένοντες στην πολυκατοικία μας.
Κατ’ αρχάς, υπάρχουν θεσμοθετημένες νομικές διατάξεις : ο Νόμος 3741|1929 « Περί της ιδιοκτησίας κατ΄ορόφους», υπάρχει ο Κανονισμός της κάθε πολυκατοικίας ξεχωριστά (κάποιες πολυκατοικίες δεν έχουν, αλλά με διάλογο μπορούν να θεσπιστούν βασικές αρχές συνύπαρξης), υπάρχει ο Αστικός Κώδικας (Άρθρα 1002 και 1117), ο Ν.Δ 1024|1971 , που ορίζουν τη διαχείριση των πολυκατοικιών και των οποίων ο σεβασμός και η πιστή τήρηση μπορούν να διασφαλίζουν την ομαλή λειτουργία της.
Πάνω σε αυτές τις αρχές της πιστής τήρησης των θεσμοθετημένων κανόνων, αξίζει να αναπτύσσονται και να καλλιεργούνται και οι μεταξύ των ενοίκων της οικοδομής κοινωνικές σχέσεις, οι οποίες αποτελούν πάντα ένα από τα δυνατά αντίδοτα για την αντιμετώπιση της αποξένωσης, της μοναξιάς, της απομόνωσης, που μαστίζει το σημερινό άτομο.
Ένα πρώτο και μέγιστο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή είναι -με την πρωτοβουλία ενός κατοίκου της πολυκατοικίας - να ενεργοποιηθεί η γενική συνέλευση της οικοδομής, η οποία να οριστεί να γίνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα, με την εξασφάλιση -όσο το δυνατόν- περισσότερης συμμετοχής.
Και τι κοινές δραστηριότητες δεν μπορούν να αποφασίζονται εκεί, οι οποίες θα δυναμώνουν τον συνεκτικό κρίκο των ενοίκων της οικοδομής και θα τους κάνουν να αισθάνονται πιο σίγουροι, πιο ασφαλείς και δυνατοί: να οργανώνονται στην πυλωτή ή σε αίθουσα υπάρχουσα της οικοδομής κοινές εορταστικές ή κυριακάτικες τράπεζες, να οργανώνονται ομαδικές εκδρομές σε αρχαιολογικούς χώρους ή άλλους ενδιαφέροντες χώρους και τόπους , να οργανώνονται πνευματικές συγκεντρώσεις με συζήτηση ενός ενδιαφέροντος θέματος ή την ανάγνωση ενός κοινού βιβλίου, να υπάρχει κοινή παρακολούθηση μιας ταινίας ή ενός αθλητικού γεγονότος, να δημιουργηθεί ένα κοινό οικονομικό ταμείο, στο οποίο ο καθένας να καταθέτει ένα μικρό ποσό, ώστε να βοηθιέται όποιος δεν μπορεί να καλύψει τρέχουσες επείγουσες ανάγκες του, να θεσμοθετηθεί ότι όποιος έχει οποιουδήποτε είδους ανάγκη βοήθειας, θα μπορεί οποιαδήποτε ώρα να τη ζητήσει από κάποιον της οικοδομής, -όπως το να τον μεταφέρει κάπου με το αυτοκίνητό του ή να κρατήσει το ανήλικο παιδί του, εάν ο ίδιος έχει ένα πρόβλημα- και άλλες άπειρες κοινές δράσεις και δραστηριότητες-ων ουκ έστι αριθμός- οι οποίες μόνο θετικά στοιχεία μπορούν να προσφέρουν στον σημερινό βαλλόμενο πανταχόθεν άνθρωπο.
Τελικά, το ζωτικότατο απόφθεγμα της Αισώπειας φιλοσοφίας «εν τη ενώσει η ισχύς» παραμένει επιτακτικά αναγκαίο και-όσο ποτέ άλλοτε -επίκαιρο και επιβεβλημένο και στην περίπτωση των διαμενόντων σε μια πολυκατοικία : αυτής της μικρής-και αν το αποφασίσουμε – πολύ ενδιαφέρουσας, συνεκτικής κοινότητας.
