Μεγαλώνοντας, είχα την τύχη να ζήσω την επαναστατική είσοδο των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών στη ζωή μας, με κάθε σπίτι να αποκτά σταδιακά και από έναν. Σαν έφηβος, το μυαλό μου λειτουργούσε σαν σφουγγάρι και έπαιζα στα δάχτυλά μου έννοιες όπως ‘’Κειμενογράφος’’, ‘’Φάκελος’’ και ‘’Αρχείο’’. Αναλφαβητισμός έγινε ξαφνικά το να μην ξέρεις τι είναι π.χ. το “διπλό κλικ”. Θυμάμαι τις φορές που προσπαθούσα να εξηγήσω στους δάσκαλους γονείς μου έννοιες που ξαφνικά χρειάστηκε να μάθουν ως απαραίτητες σε επιμορφωτικά σεμινάρια. Το Διαδίκτυο (Ίντερνετ) έφερε ένα ακόμη ψηφιακό αλφάβητο στο προσκήνιο και πλέον δεν είναι περίεργο να ακούς άτομα οποιασδήποτε ηλικίας να μιλάνε για ‘’ιστοσελίδες’’, για τα αγαπημένα τους βίντεο στο ‘’Γιουτιούμπ’’ και το προφίλ τους στο ‘’Φέισμπουκ’’ ή το ‘’Τικ Τοκ’’.
Και φτάνουμε στο σήμερα. Ολοένα και περισσότερος κόσμος χρησιμοποιεί ένα ή περισσότερα εργαλεία που βασίζονται σε Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (ΜΓΜ). Τα ΜΓΜ είναι προγράμματα Τεχνητής Νοημοσύνης (νευρωνικά δίκτυα) που έχουν “εκπαιδευτεί” σε τεράστιες ποσότητες κειμένων της διεθνούς βιβλιογραφίας και του Ίντερνετ και μπορούν να καταλαβαίνουν και να παράγουν ανθρώπινη γλώσσα, απαντώντας σε ερωτήσεις ή γράφοντας κείμενα σαν άνθρωπος.
Η εφαρμογή ChatGPT άνοιξε το δρόμο πριν από μερικά χρόνια και επέτρεψε στους χρήστες και συνδρομητές του να αλληλεπιδράσουν με διαφορετικό τρόπο με τον ωκεανό πληροφορίας που υπάρχει στο Ίντερνετ. Αρκεί να κάνεις μια ερώτηση με τον ίδιο τρόπο που θα ρωτούσες έναν άνθρωπο και αυτό, εκπαιδευμένο σε μεγάλο μέρος του Ίντερνετ, της διεθνούς βιβλιογραφίας και αρθρογραφίας, μπορεί να σου δημιουργήσει ένα ποίημα σου στο στυλ του Οδυσσέα Ελύτη, να σου αναλύσει τα βασικά σημεία ενός οποιουδήποτε βιβλίου κάνοντας μια περίληψη, να σου γράψει τους στίχους από ένα τραγούδι μόνο από έναν τίτλο που θα του δώσεις σε όποιο τρόπο θέλεις, από ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο μέχρι Μητροπάνο, να παράγει εντυπωσιακά αληθοφανείς εικόνες και βίντεο ή να σου αναλύει έννοιες πυρηνικής φυσικής με λεξιλόγιο που απευθύνεται σε παιδί πέντε χρονών. Επιπλέον, μπορεί να γράψει αρκετά καλό κώδικα προγραμματισμού για ένα οποιοδήποτε πρόβλημα θέλεις να λύσεις ώστε να δημιουργήσεις μια καινούρια εφαρμογή, χωρίς καν να έχεις σχετικές γνώσεις ή να χρειαστεί να προσλάβεις κάποιον ειδικό.
Το τελευταίο είναι ιδιαίτερα επίκαιρο Στη δουλειά μου σαν Προϊστάμενος Μηχανικός Λογισμικού σε εταιρεία του εξωτερικού, έχω την ευκαιρία να μάθω και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσω ένα σύνολο από εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, το πιο επίκαιρο από το οποία είναι ο Κλοντ, της εταιρείας Anthropic που περιλαμβάνει μια οικογένεια ΜΓΜ. Όπως και το ChatGPT, το Grok, το Meta AI, ή το Google Gemini, μπορείς να αλληλεπιδράσεις μαζί του πληκτρολογώντας (ή μιλώντας με ένα μικρόφωνο) και σου απαντά σε οτιδήποτε ρωτήσεις. Οι απαντήσεις είναι εντυπωσιακά ακριβείς και η ταχύτητα με τις οποίες τις δίνει σχεδόν μαγική. Σε δευτερόλεπτα μπορείς να δημιουργήσεις ή να αναλύσεις κάτι που μπορεί παλαιότερα να σου έπαιρνε ώρες, μέρες ή και βδομάδες. Η διαφορά στον τρόπο και το χρόνο διεκπεραίωσης μιας εργασίας είναι εντυπωσιακή.
Ωστόσο, οι απαντήσεις που δίνουν τα εργαλεία αυτά, δεν είναι πάντοτε ακριβείς και χρειάζεται πάντα κριτική σκέψη απο τους χρήστες τους. Κάποια από τα λάθη που κάνουν είναι εμφανή. Για παράδειγμα μια λάθος ημερομηνία για μια ερώτηση ιστορίας, την απάντηση της οποίας έχουν αντλήσει απο διαφορετικές πηγές. Κάποια όμως λάθη, οι λεγόμενες ψευδαισθήσεις, δίνονται με τέτοια δόση ακρίβειας και σοβαροφάνειας που είναι εύκολο να παρερμηνευθούν ως αλήθειες ειδικά αν ένας χρήστης κάνει μια επιφανειακή ανάγνωση ή έχει αναπτύξει τέτοια σχέση εμπιστοσύνης από τη συνεχή χρήση τους και τα μεταχειρίζεται σαν ειδικό σύμβουλο, ψυχολόγο ή ακόμη και τον κολλητό του φίλο. Σε ακραίες περιπτώσεις, χρήστες έχουν αναπτύξει και ρομαντικά αισθήματα για τον αόρατο αυτό σύμβουλο που ακούει χωρίς επίκριση και παρεξήγηση τις πιο ενδόμυχες σκέψεις και προβληματισμούς τους.
Βέβαια, η χρήση των εργαλείων αυτών έχει ένα μεγάλο κόστος. Τεράστια υπολογιστικά κέντρα με αβυσσαλέες απαιτήσεις για α) ενέργεια, β) νερό για ψύξη, γ) υπολογιστικούς πόρους και δ) ασφάλεια και υποστήριξη απο ανθρώπινο δυναμικό. Όλα αυτά έχουν ένα αντίστοιχα τεράστιο οικονομικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Κάθε φορά που δημιουργείτε με ΤΝ π.χ. μια αστεία εικόνα για να κοροϊδέψετε την αντίπαλη ομάδα, υπάρχει μια μεγάλη οικονομική και περιβαλλοντική επίπτωση. Ο μέσος χρήστης ενός εργαλείου όπως ο Κλοντ, την αντιλαμβάνεται σαν διαβάθμιση της συνδρομής του στα εργαλεία αυτά.
Υπάρχουν δύο είδη συνδρομών. Η πρώτη είναι η δωρεάν ελεύθερη συνδρομή με την οποία μετά απο κάποιες αλληλεπιδράσεις π.χ. τη δημιουργία/επεξεργασία ενός αριθμού φωτογραφιών, σε ενημερώνουν ότι μπορείτε να συνεχίσετε ξανά μόνο μετά από κάποιες ώρες ή ακόμη και μέρες, μπλοκάροντας ουσιαστικά μια συνεχή χρήση που θα επιφέρει κορεσμό στις υπολογιστικές απαιτήσεις. Η δεύτερη συνδρομή είναι η πληρωμή ενός χρηματικού ποσού ανά μήνα. Με τη συνδρομή αυτή, το όριο χρήσης της ΤΝ αυξάνεται αντίστοιχα.
Η μονάδα μέτρησης αυτής της χρήσης, ονομάζεται κουπόνι (token) και σχετίζεται με τον αριθμό των λέξεων που τα εργαλεία αυτά χρειάζεται να διαβάσουν από το χρήστη, να κατανοήσουν, να επεξεργαστούν και να εξάγουν για κάθε αλληλεπίδραση μαζί τους. Όσο περισσότερα κουπόνια χρησιμοποιείτε στον Κλοντ, τόσο πιο γρήγορα έρχεται ο κορεσμός της χρήσης του μέχρι να χρειαστεί να περιμένετε. Αν είσαστε περιστασιακός χρήστης, μπορείτε να μείνετε στη βασική ή και δωρεάν συνδρομή. Αν ωστόσο κάνετε επαγγελματική χρήση, η αποδοτικότητά σας μπορεί να ανέβει τόσο δραματικά και πολλαπλασιαστικά, σαν να έχετε μια ομάδα συμβούλων που λειτουργεί υπό τις εντολές σας, που ο αριθμός των κουπονιών που έχετε, αποκτά συναλλαγματική αξία αντίστοιχη με βασικούς πόρους που χρειάζεστε όπως η ενέργεια, το νερό, και το ίντερνετ.
Τους τελευταίους μήνες μίλησα με πολλούς εργαζόμενους από όλον τον κόσμο, προκειμένου να κατανοήσω τις απόψεις τους για τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης όπως ο Κλοντ και να καταλάβω πώς τα χρησιμοποιούν. Τους ταξινομώ λοιπόν στις ακόλουθες τρεις κατηγορίες:
- Οι Λουδίτες. Όπως οι Άγγλοι υφαντουργοί και τεχνίτες του 19ου αιώνα, από τους οποίους πήρε το όνομά του το κίνημα του Λουδισμού, που έσπαγαν τις μηχανές τις οποίες θεωρούσαν υπεύθυνες για την απώλεια των θέσεων εργασίας τους, έτσι και αυτοί αντιμετωπίζουν την τεχνητή νοημοσύνη με καχυποψία ή και φόβο. Πιστεύουν ότι θα τους αντικαταστήσει ή ότι θα υποβαθμίσει την αξία της δουλειάς τους. Συχνά αποφεύγουν συνειδητά να τη χρησιμοποιήσουν ακόμη και όταν θα μπορούσε να τους βοηθήσει. Δεν είναι απαραίτητα “οπισθοδρομικοί”. Πολλές φορές είναι προσεκτικοί, φιλοσοφημένοι και θα μπορούσε να πει κανείς ανθρωποκεντρικοί. Η άποψή τους πολλές φορές συνοψίζεται στη φράση που λέει μία υφιστάμενή μου στους υπόλοιπους της ομάδας της, “δε χρειάζεται να είστε τεμπέληδες, έχετε το μυαλό να βρείτε μόνοι σας τη λύση χωρίς να σας τη βρει ο Κλοντ”. Είναι οι πνευματικοί απόγονοι αντίστοιχων επιστημόνων του παρελθόντος που θα προέτρεπαν άλλους για παράδειγμα να μη βασίζονται μόνο στο κομπιουτεράκι για μαθηματικές πράξεις αλλά να χρησιμοποιούν το μυαλό τους. Και κάνοντας μια αναδρομή στο παρελθόν, ακόμη και στην αρχαιότητα υπήρχαν άτομα με αντίστοιχο φόβο της επισκίασης της τεχνολογίας των γνωστικών ικανοτήτων των ανθρώπων. Ο Πλάτωνας στο έργο του “Φαίδρος”, παρουσιάζει τον Αιγύπτιο βασιλιά Θαμού στο διάλογό του με το Θεό Θευθ, να επισημαίνει τον κίνδυνο ότι η γραφή σαν εφεύρεση μπορεί να επιφέρει “χαλάρωμα στο μνημονικό εκείνων που θα τη μάθουν γιατί θα αδιαφορήσουν για την εξάσκησή του”.
- Οι πρωτοπόροι χρήστες. Είναι αυτοί που έσπευσαν να δοκιμάσουν τα εργαλεία από την πρώτη στιγμή. Πειραματίζονται, μαθαίνουν γρήγορα και ενσωματώνουν την τεχνητή νοημοσύνη στην καθημερινότητά τους. Για αυτούς, η ΤΝ δεν είναι απειλή, είναι εργαλείο. Συχνά καταφέρνουν να δουλεύουν πιο γρήγορα, να παράγουν περισσότερο έργο, να εξελίσσουν τον ρόλο τους. Είναι επίσης οι νεότερες γενιές που μεγαλώνουν με τέτοια εργαλεία ως δεδομένα. Βλέπω τους καινούριους απόφοιτους που προσέλαβα στη ομάδα μου να παράγουν πολύ γρήγορα καινούρια προγράμματα αλλά ο πήχης ακόμη και γι’ αυτούς να έχει αυξηθεί δραματικά γιατί πρέπει πλέον να έχουν μια συστημική γνώση που κάποιος παλιότερα αποκτούσε με πολλά χρόνια εμπειρίας. Κάποιες εταιρείες σταμάτησαν να προσλαμβάνουν καινούριους απόφοιτους, επειδή ένας μηχανικός με χρήση του Κλοντ, μπορεί να έχει την αποδοτικότητα μιας ομάδας αποφοίτων που δε χρειάζεται πλέον να προσληφθούν και να εκπαιδευτούν.
- Οι πραγματιστές. Δεν ενθουσιάζονται υπερβολικά, αλλά δεν φοβούνται κιόλας. Παρατηρούν, δοκιμάζουν σταδιακά και υιοθετούν ό,τι πραγματικά τους βοηθά. Για αυτούς, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι ούτε επανάσταση ούτε καταστροφή. Είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο, όπως ήταν κάποτε το email ή το διαδίκτυο. Η αντιμετώπισή τους έχει κάτι το δαρβινικό. Δεν έχει σημασία αν παράγεις τις πιο έξυπνες, ή τις πιο δυνατές λύσεις, αρκεί να προσαρμόζεσαι γρήγορα στις αλλαγές τις τεχνολογίας.
Ένα εξίσου εντυπωσιακό φαινόμενο, που παρατηρούν χρήστες αυτών των εργαλείων είναι ο ανθρωπομορφισμός τους. Πέρα από την εκπληκτική ικανότητα να αλληλεπιδρούν με ένα χρήστη σαν ένας άλλος άνθρωπος, έχουν προγραμματιστεί να έχουν τη δικιά τους προσωπικότητα. Το ChatGPT για παράδειγμα, ειδικά από μία έκδοση του και μετά, τείνει να χαϊδεύει τα αυτιά του χρήστη με πολλούς κολακευτικούς χαρακτηρισμούς, σε βαθμό που σε κάνει να νιώθεις μια ιδιαίτερη ιδιοφυΐα ακόμη και αν απλά ρώτησες αν σε μια μαγειρική συνταγή θα ήταν καλό να αλλάξεις τη ρίγανη με θυμάρι. Είναι πολύ εύκολο να ακολουθήσεις μια λάθος συμβουλή όταν αυτός που στη λέει έχει στυλ αυλοκόλακα, όπως στο παραμύθι με τα ρούχα του Βασιλιά που κατέληξε να κάνει παρέλαση γυμνός. Ο Κλοντ από την άλλη λειτουργεί εκ προεπιλογής σαν ένας πολύ αυστηρός κριτής-αυθεντία. Δεν είναι ασύνηθες να σου απαντάει με προτάσεις όπως “Άφησέ με να σε σταματήσω εδώ”, ή “Σταμάτα εδώ!”, όταν ρωτήσεις κάτι που πιστεύει ότι είναι σε λάθος δρόμο, αναλύοντας μετά όλη την επιχειρηματολογία του. Όλα τα εργαλεία βέβαια, μπορείς να τα καθοδηγήσεις να απαντούν με συγκεκριμένο τρόπο, λεπτομέρεια και όρια, προκειμένου να περιορίσεις φαινόμενα προκατάληψης στην απάντηση που παίρνεις και να ρυθμίσεις την προσωπικότητα τους ενώ συνάμα μια καινούρια έκδοση μπορεί να αλλάξει τον τρόπο που σου απαντούν. Εγώ, όπως και πολλά άτομα που συζήτησα μαζί τους, τείνω να επαληθεύω την απάντηση του ενός εργαλείου στο άλλο, όχι μόνο σε περίπτωση που κάποιο από τα δύο παράγει κάτι ξεχωριστό αλλά και επειδή είναι πλέον συνετό να αποτρέπεις την προκατάληψη του να δεχτείς μια είτε πολύ κολακευτική, είτε πολύ συντηρητική απόκριση από ένα μόνο εργαλείο. Έτσι ακριβώς όπως μέχρι τώρα κάποιος θα διασταύρωνε μια άποψη από παραπάνω από έναν ανθρώπους ή και επαγγελματίες. Είχα πρόσφατα την ευκαιρία να μιλήσω για επαγγελματικούς λόγους με τον Ανώτατο Διευθυντή Ασφάλειας της εταιρείας Cloudflare η οποία διαχειρίζεται το 20% της παγκόσμιας κίνησης στο Διαδίκτυο. Ένα από τα πράγματα που μου έμειναν από τη συνομιλία αυτή είναι ότι προϊστάμενοι πλέον σε μια οποιαδήποτε δουλειά, θα πρέπει να προετοιμαστούν να έχουν υβριδικές ομάδες που περιέχουν ανθρώπους εργαζόμενους αλλά και πράκτορες ΤΝ, δηλαδή εργαλεία που χρησιμοποιούν με τη σειρά τους εργαλεία ΜΓΜ για να λύσουν ένα επιχειρηματικό πρόβλημα.
Αν κάτι είναι σημαντικό να μείνει σαν απόσταγμα από το άρθρο αυτό είναι το ότι η απόσταση από μια καινοτόμα ιδέα σε μία πρωτότυπη υλοποίηση έχει μειωθεί δραματικά. Το βλέπουμε ήδη σαν χιουμοριστικές εικόνες στα κοινωνικά δίκτυα, που “πικάρουν” μια ομάδα, ή διακωμωδούν ένα τρέχον γεγονός. Αλλά ο καθένας πλέον θα μπορεί να δημιουργεί ένα πρόγραμμα στον υπολογιστή, μια ιστοσελίδα, ένα δοκίμιο, μια εφαρμογή στο κινητό, ένα νομικό κείμενο, ένα άρθρο σαν και το παρόν. Στο μέλλον, όταν τα εργαλεία αυτά δοκιμαστούν και ωριμάσουν παραπάνω, θα μπορεί κανείς να αποτελεί μόνος του σχεδόν μια ολόκληρη εταιρεία, χωρίς πολλούς εργαζομένους αλλά με μεγάλη αποδοτικότητα ο καθένας.
Η απελευθέρωση του προγραμματισμού, μέσω της ψηφιακής μόρφωσης γύρω από αυτά τα εργαλεία, ώστε ο καθένας μας πλέον να γράφει εφαρμογές, μπορεί να οδηγήσει στην απελευθέρωση της επιχειρηματικότητας και της ανταγωνιστικότητας. Και μπορεί να επιτρέψει σε μικρότερες χώρες όπως η Ελλάδα, να κάνουν ένα κβαντικό άλμα όσον αφορά τα προϊόντα που παράγουν στον τριτογενή τομέα, αυτόν της παραγωγής Υπηρεσιών.
Ανάμεσα στα διάφορα μελλοντικά ενδεχόμενα για το πως ένα παιδί πρώτης δημοτικού ξεκινάει τη διαδρομή ζωής προς τη μόρφωση, ίσως πρέπει να οραματιστούμε και να εξοικειωθούμε με την εικόνα από ένα δάσκαλο του κοντινού μέλλοντος, να λέει την πρώτη σχολική μέρα: «Παιδιά μου καλημέρα σας και καλή σχολική χρονιά. Ανοίξτε το λάπτοπ σας στην εφαρμογή 1 και πληκτρολογήστε σιγά σιγά: ‘’Κλοντ, να ένα μήλο”».
