Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλες τις περιπτώσεις. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες διαφορές στις οποίες η διαμεσολάβηση αποδεικνύεται ιδιαίτερα χρήσιμη.

Για παράδειγμα, σε διαφορές μεταξύ συνιδιοκτητών για τη χρήση ενός ακινήτου ή τα κοινόχρηστα, η ένταση συχνά συσσωρεύεται με τον χρόνο. Συμβαίνει συχνά τα μέρη να παύουν την μεταξύ τους επικοινωνία, ενώ όμως την ίδια στιγμή εξακολουθούν να έχουν μια κοινή πραγματικότητα που τους βαραίνει και την οποία δεν μπορούν να αγνοήσουν. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η διαμεσολάβηση δίνει έναν οργανωμένο τρόπο ώστε να τεθούν και να συζητηθούν τα ζητήματα προκειμένου να βρεθεί μια πρακτική λύση.

Αντίστοιχα, σε επαγγελματικές συνεργασίες που έχουν διαταραχθεί — μεταξύ συνεργατών ή μεταξύ επιχείρησης και πελάτη — η δικαστική οδός συχνά οδηγεί σε οριστική ρήξη. Όταν, όμως, υπάρχει ενδιαφέρον να διατηρηθεί η σχέση ή να κλείσει η εκκρεμότητα χωρίς περαιτέρω επιβάρυνση, η διαμεσολάβηση μπορεί να αποτελέσει μια πιο λειτουργική και συμφέρουσα επιλογή.

Σε οικογενειακές διαφορές, όταν υπάρχουν ζητήματα επικοινωνίας με τα παιδιά ή πρακτικές ρυθμίσεις μετά από έναν χωρισμό, η ανάγκη για εξεύρεση λύσης δεν είναι μόνο νομική. Οι αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα τόσο των πρώην συζύγων, όσο και των παιδιών, και δημιουργείται ένταση που μπορεί να παραμείνει για μεγάλο χρονικό διάστημα επηρεάζοντας αρνητικά τη ζωή όλων. Σε αυτή την περίπτωση, η δυνατότητα διαλόγου σε ένα ελεγχόμενο περιβάλλον αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς δίνεται η ευκαιρία να αναζητηθούν λύσεις πιο κοντά στις πραγματικές ανάγκες των μερών (και των παιδιών), διευκολύνοντας άμεσα την καθημερινότητάς τους.

Υπάρχουν επίσης άλλες περιπτώσεις όπου το βασικό ζητούμενο είναι ο χρόνος. Όταν τα μέρη επιθυμούν μια πιο άμεση λύση, αποφεύγοντας τη μακρά δικαστική διαδικασία, η διαμεσολάβηση μπορεί να προσφέρει μια πιο σύντομη διέξοδο. Για παράδειγμα, σε μια διαφορά μεταξύ ιδιοκτήτη και ενοικιαστή σχετικά με οφειλόμενα μισθώματα ή την αποχώρηση από το ακίνητο, στις περιπτώσεις που χρειάζεται να ακολουθηθεί η ακροαματική διαδικασία (διαγνωστική δίκη), η έκδοση δικαστικής απόφασης μπορεί να καθυστερήσει πολύ. Αντίθετα, μέσω της διαμεσολάβησης, τα μέρη έχουν τη δυνατότητα να εξετάσουν άμεσα πρακτικές λύσεις, όπως μια συμφωνία για σταδιακή αποπληρωμή ή για συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα αποχώρησης.

Κοινό στοιχείο σε όλες αυτές τις περιπτώσεις δεν είναι η συμφωνία — αλλά η ύπαρξη, έστω και περιορισμένη, δυνατότητας να εξεταστούν μια ή περισσότερες λύσεις μέσα από συζήτηση. Η διαμεσολάβηση δεν προϋποθέτει καλή σχέση. Προϋποθέτει μόνο μια βασική διάθεση συμμετοχής στη διαδικασία.

Από την άλλη πλευρά, η διαμεσολάβηση δεν αποτελεί πανάκια. Δεν είναι η λύση για κάθε είδους διαφορά και για όλους τους τύπους ανθρώπων και καταστάσεων. Η κατανόηση του πότε μπορεί να βοηθήσει είναι το πρώτο βήμα για να χρησιμοποιηθεί ουσιαστικά. Γι αυτό στο επόμενο άρθρο θα αναφέρω και τις περιπτώσεις που η διαμεσολάβηση δεν αποτελεί την καταλληλότερη επιλογή.

Με λίγα λόγια είναι χρήσιμο και σημαντικό να αντιληφθούμε πως η διαμεσολάβηση δεν λειτουργεί ως υποχρεωτική λύση, αλλά ως ένα εργαλείο που μπορεί να αξιοποιηθεί και να παράγει θετικά αποτελέσματα, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν.