Βρισκόμαστε στο 2015, στην πιο κρίσιμη φάση της δημοσιονομικής κρίσης στην Ελλάδα και στη χρονιά που επιβάλλονται τα capital controls, όταν αρχίζει τη λειτουργία του στη χώρα ένας επιταχυντής επιχειρηματικότητας (accelerator), που «γεννά» αρκετές πρωτοτυπίες στο ελληνικό οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων: είναι το MIT Enterprise Forum Greece (ΜΙΤEF Greece), ο μόνος επιταχυντής στην Ελλάδα, που συνδέεται με διεθνές πανεπιστήμιο και που συνδυάζει δύο ισχυρές δυνάμεις: τη νοοτροπία και τη φιλοπατρία των ακαδημαϊκών και επιχειρηματιών της ελληνικής Διασποράς από τη μία και τον ιδιαίτερο «κώδικα» αρχών και το παγκόσμιο δίκτυο του περίφημου ΜΙΤ από την άλλη.
Από το 2015 έως και το 2022, από τον συγκεκριμένο επιταχυντή θα «περάσουν» 250 startups, σε μια εποχή που στο σύνολο της χώρας υπήρχαν πολύ λιγότερες από 1000. Και θα είναι startups με εντυπωσιακά υψηλά ποσοστά επιβίωσης και τουλάχιστον δύο πολύ ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, ασυνήθιστα μέχρι τότε στο ελληνικό οικοσύστημα: ειδίκευση στη «βαθιά τεχνολογία» (deep tech) και αυξημένους δεσμούς με το εξωτερικό, καθώς αρκετές είχαν έδρα ή παράρτημα εκτός των συνόρων.
Η περίπτωση του MITEF Greece βρέθηκε στο επίκεντρο μελέτης που εκδόθηκε στη σειρά Ελληνική και Ευρωπαϊκή Οικονομία του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής- ΕΛΙΑΜΕΠ (eliamep), με τίτλο «Διαχέοντας την Καινοτομία: Μελέτη περίπτωσης επιταχυντή του οικοσυστήματος των νεοφυών επιχειρήσεων της Ελλάδας, ενός Διασπορικού έθνους-κράτους». Τη μελέτη, που αποτελεί την πρώτη σε βάθος έρευνα πεδίου ενός μεμονωμένου accelerator στην Ελλάδα, υπογράφουν οι Ιωάννα Σαπφώ Πεπελάση, ομότιμη καθηγήτρια του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΟΠΑ) και κύρια ερευνήτρια στο ΕΛΙΑΜΕΠ, Ευγενία Βιδάλη από το Κολλέγιο της Ευρώπης και Αθανάσιος Κολοκυθάς, υποψήφιος διδάκτορας στην Οικονομική Σχολή της Τουλούζης. Ερευνητική υποστήριξη παρείχαν οι Τιγκράν Γκαλουμιάν, Grant Thornton και Γιώργος Θέμελης, τελειόφοιτος στο ΟΠΑ. Χρησιμοποιήθηκε μικτή μεθοδολογία ποιοτικής έρευνας και περιγραφικών στατιστικών, με βάση δείγμα 169 από τις 250 startups (συν τους 312 ιδρυτές/τριες τους).
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η κα Πεπελάση επισημαίνει ότι οι ιδρυτές/ριες αυτών των startups είναι ένα μείγμα ανθρώπων που κατοικούσαν μόνιμα στην Ελλάδα, ατόμων που επέστρεψαν στη χώρα στο πλαίσιο του brain gain, Ελλήνων της Διασποράς, συν μερικών ξένων. Επιπλέον, εντυπωσιακό ποσοστό των συγκεκριμένων startups είχαν (ή έχουν) έδρα ή παράρτημα στο εξωτερικό, σε συνολικά 20 χώρες, και εντυπωσιακή παρουσία σε κλάδους του deep tech. «Το ΜΙΤ έχει το μεγαλύτερο οικοσύστημα επιχειρηματικότητας στον κόσμο και όλη αυτή η γνώση διαχύθηκε κατ’ επιλογή και στην Ελλάδα. Έγινε μεταφορά της τεχνογνωσίας επιτάχυνσης με τρόπο πολύ δημιουργικό και επετεύχθη ένας χρυσός συνδυασμός: της φιλοπατρίας και της διάθεσης προσφοράς της ελληνικής Διασποράς από τη μία και των αρχών του ΜΙΤ από την άλλη, οι οποίες διέπονται από νοοτροπία εργατικότητας, σεβασμού και ηθικής» παρατηρεί.
Όπως λέει, το μοντέλο του MITEF Greece-το οποίο παρεμπιπτόντως μετεξελίχθηκε τo 2023 στο «StartSmart Southeastern Europe», διευρύνοντας τη γεωγραφική του εμβέλεια και προσελκύοντας στην Ελλάδα ακόμη και startups από το Ισραήλ (μια χώρα με πολύ υψηλές επιδόσεις στη νεοφυή επιχειρηματικότητα)- δεν είναι εύκολο να αναπαραχθεί. Ωστόσο, μπορεί σίγουρα να δώσει έμπνευση και κατεύθυνση για την εξάλειψη του κατακερματισμού των οργανισμών και των πολιτικών στήριξης του οικοσυστήματος.
Ποια στοιχεία επέτρεψαν σε αυτές τις startups να βρεθούν στην αιχμή της καινοτομίας; «Προτείνουμε την υπόθεση εργασίας ότι αυτό το αποτέλεσμα επιτεύχθηκε ως συνδυασμός των εξής πολλαπλών παραγόντων: της αφοσίωσης, της υψηλής εξειδίκευσης, του ανοιχτού πνεύματος, της κληρονομιάς μιας κουλτούρας εμπιστοσύνης και του ισχυρού αισθήματος κοινότητας («μαζί») των Ελλήνων αποφοίτων του MIT (του εσωτερικού, του brain drain και της Διασποράς), οι οποίοι διοικούσαν το MITEF Greece. Επίσης, ήταν αποτέλεσμα της προσεκτικής διαδικασίας επιλογής των startups που γίνονταν δεκτές στα προγράμματα επιτάχυνσης και των άφθονων πόρων επιχειρηματικού και τεχνολογικού know-how, οι οποίοι ήταν διαθέσιμοι στο MITEF Greece από τη μεγάλη παγκόσμια κοινότητα επιχειρηματικότητας του MIT, καθώς και από το Hellenic Innovation Network, με το οποίο ήταν συνδεδεμένο» εκτιμά η κα Πεπελάση, η οποία μελετά συστηματικά το οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων ήδη από το 2015, με εναλλασσόμενους συνεργάτες.
Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των startups του ΜΙΤΕF Greece
*Από τις 169 startups που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της μελέτης, μόλις οι 25 δεν ήταν πλέον ενεργές το 2023. Το εξαιρετικά υψηλό αυτό ποσοστό επιβίωσης πιθανώς σχετίζεται με το γεγονός ότι τα προϊόντα και οι υπηρεσίες τους είχαν βέλτιστα εμπορευματοποιηθεί, χάρη στην επαφή τους με το παγκόσμιο δίκτυο του MITEF Greece.
*Η πλειονότητα των ιδρυτών (ποσοστό 67%) ήταν Έλληνες με έδρα την Ελλάδα. Ωστόσο, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι το 20,33% των ιδρυτών/τριών ήταν Ελληνες που ζουν στο εξωτερικό, περίπου το 10% ξένοι εκτός χώρας και ένα 2% αλλοδαποί που κατοικούν στην Ελλάδα.
*Oι 169 νεοφυείς επιχειρήσεις του δείγματος δήλωσαν παρουσία σε 20 χώρες, με κυρίαρχες την Ελλάδα (109), το Ηνωμένο Βασίλειο (20), τις ΗΠΑ (13) και την Κύπρο (εννέα). Η αυξημένη παρουσία σε Ηνωμένο Βασίλειο και ΗΠΑ εν μέρει εξηγείται από τις μεγάλου μεγέθους ακαδημαϊκές και επιχειρηματικές κοινότητες Ελλήνων στις δύο χώρες. Στις μεν ΗΠΑ η μεγαλύτερη συγκέντρωση παρατηρείται στην Καλιφόρνια. Στο δε Ηνωμένο Βασίλειο, οι περισσότερες από τις startups επέλεξαν ως έδρα το Λονδίνο, επιδιώκοντας να αξιοποιήσουν την υψηλή συγκέντρωση κεφαλαίων χρηματοδότησης τεχνολογικών εταιρειών, επενδυτικών ευκαιριών και ανθρώπινου ταλέντου.
*Όλες οι επιχειρήσεις του δείγματος έχουν προσανατολισμό στο deep-tech, αξιοποιώντας την Τεχνητή Νοημοσύνη, τη Μηχανική Μάθηση, τη Ρομποτική, το Ίντερνετ των Πραγμάτων και την ανάπτυξη λογισμικού στους τομείς όπου δραστηριοποιούνταν ή δραστηριοποιούνται. Οι τομείς της ιατρικής και της βιοτεχνολογίας, του περιβάλλοντος και της ενέργειας και των επιχειρηματικών υπηρεσιών είναι οι τρεις κυρίαρχοι χώροι δράσης των επιχειρήσεων του δείγματος.
*Σχεδόν τέσσερις στους δέκα (ποσοστό 36,36%) ιδρυτές/τριες ήταν ηλικίας 30 έως 39 ετών και περίπου αντίστοιχο ποσοστό (34,27%) άνθρωποι 40-49 χρόνων. Περίπου οι μισοί από τους ερωτηθέντες δήλωσαν ότι είχαν ιδρύσει κάποια επιχείρηση προηγουμένως, με τους περισσότερους εξ αυτών να έχουν εργασιακή εμπειρία τουλάχιστον δέκα ετών.
*Περισσότεροι από τους μισούς founders έχουν μεταπτυχιακό (55,56% του δείγματος) και σχεδόν τρεις στους δέκα (27,28%) είναι κάτοχοι διδακτορικού. Πάνω από τους μισούς είχαν εμπειρία στον ακαδημαϊκό ή ερευνητικό τομέα, προτού προχωρήσουν στην ίδρυση της startup τους.
Η επείγουσα ανάγκη για λεπτομερή γνώση
Όπως επισημαίνουν οι μελετητές, εάν αντίστοιχες μελέτες γίνουν και για άλλους επιταχυντές/οργανισμούς υποστήριξης των startups στην Ελλάδα, θα υπάρξουν ποικίλα οφέλη για όλους τους ενδιαφερόμενους φορείς του οικοσυστήματος, συμπεριλαμβανομένων των υπευθύνων χάραξης πολιτικής. Υπάρχει, υποστηρίζουν, επείγουσα ανάγκη για πιο λεπτομερή γνώση σχετικά με τις startups σε ολιστικό εθνικό επίπεδο, μέσω της εφαρμογής ενός αντικειμενικού συστήματος, που θα παρακολουθεί και θα αξιολογεί με αντικειμενικά κριτήρια στην πάροδο του χρόνου τα εξής στοιχεία: τα εμπόδια στη μετάβαση από την εφεύρεση στην εμπορική αξιοποίηση, τους τύπους καινοτομίας, την απόδοση των startups, τη διεθνοποίηση/γεωοικονομική εμβέλειά τους, τον βαθμό κλιμάκωσης (scaling up) και το ποσοστό επιβίωσής τους.
«Τα ευρήματά μας υποστηρίζουν επίσης τη θέση ότι η Ελλάδα μπορεί να ξεκλειδώσει το πλήρες καινοτομικό δυναμικό του ερευνητικού και startup οικοσυστήματός της, εάν αναληφθούν περισσότερες πρωτοβουλίες προς την κατεύθυνση της καλλιέργειας της κληρονομιάς του μαζί και της εμπιστοσύνης. Σίγουρα, υπάρχουν και άλλα ελίτ παγκόσμια ακαδημαϊκά-ερευνητικά ιδρύματα με πολύτιμες διασυνδέσεις με την Διασπορά, τα οποία μπορεί να επιθυμήσουν μελλοντικά τη συμμετοχή τους στο ελληνικό startup οικοσύστημα» σημειώνουν οι μελετητές.
Προσθέτουν πως είναι απαραίτητη η δημιουργία περισσότερων γεφυρών με τη Διασπορά: «Αυτό έχει δύο πλευρές. Αφενός, η ανάληψη περισσότερων πρωτοβουλιών από τοπικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένων των επαναπατρισμένων επιστημόνων (brain gainers), για τη δημιουργία ισχυρότερων δικτύων με την ελληνική Διασπορά (την παραδοσιακή και τους brain drainers) αποτελεί ένα πολύτιμο στρατηγικό πλεονέκτημα για την ενίσχυση των αποτελεσμάτων των τοπικών οργανισμών υποστήριξης startups και της απόδοσης των startuppers. Αφετέρου, τα μέλη της Διασποράς μπορούν να λειτουργήσουν ως αξιόπιστοι σύμβουλοι, βοηθώντας τις startups να επεκταθούν διεθνώς» τονίζουν και καταλήγουν επισημαίνοντας ότι εξίσου σημαντική είναι η στενότερη συνεργασία μεταξύ των μεγάλων εταιρειών (corporations) και του startup οικοσυστήματος._
O σύνδεσμός προς τη μελέτη είναι: https://www.eliamep.gr/en/spreading-innovation-a-case-study-on-acceleration-within-the-startup-ecosystem-of-greece-a-diaspora-nation/
*Tη φωτογραφία παραχώρησε η κα Πεπελάση
Δείτε όλη την ροή ειδήσεων
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
