Φθινόπωρο του 1924 έφθασαν, με τα κάρα τους και εγκαταστάθηκαν στη Μητέρα Πατρίδα, την Ελλάδα, 215 νοματαίοι στην «Κιρσάρτζα», τη Μεσσούνη Κομοτηνής και 770 περίπου συνέχισαν το δρόμο για το «Καρασούλι», το Πολύκαστρο του Κιλκίς, όπου ξεπέζεψαν και ρίζωσαν.
Αυτές τις τραγικές σελίδες ιστορίας της «ράτσας μας», από την δύσκολη απόφαση για εκπατρισμό, την οδυνηρή πορεία προς το άγνωστο, την προβληματική εγκατάσταση και τη ζωή στη νέα πατρίδα, παρουσίασε και αφηγήθηκε επί σκηνής, η θεατρική ομάδα «Σιναπλί» του Συλλόγου Ανατολικορωμυλιωτών Πολυκάστρου.
Μια ομάδα όλων των ηλικιών, δούλεψε μήνες ολόκληρους, με πολλές και επίπονες πρόβες. Παρουσίασαν τις ζωντανές μνήμες, τις αφηγήσεις, τα ακούσματα, τον πολιτισμό των παππούδων και των πατεράδων τους με τραγούδια, μουσική και χορό, με σκηνικό εποχής, αλλά προ παντός φορώντας τις εντυπωσιακές παραδοσιακές φορεσιές, τις κεντημένες τσούκνες, τα καλοραμμένα πουτούρια, τα όμορφα πχάμσα, τα γιλέκα και τα τσιπούνια, που έντυσαν επί σκηνής τα Σιναπλιωτούδια και τις Σιναπλιωτούδις της παράστασης.
Γλαφυρός ο λόγος και πετυχημένες οι ατάκες, περιείχαν, νοσταλγία, πόνο, αγάπες, έρωτες μέσα στα δύσκολα χρόνια, διατυπωμένες στο σιναπλιώτικο γλωσσάρι και ντοπιολαλιά, έστω και αν η γλώσσα της νέας γενιάς δυσκολεύεται να την προφέρει.
Ήταν μια ανεπανάληπτη παράσταση, που καταχειροκροτήθηκε, στην κατάμεστη αίθουσα του Πολιτιστικού Κέντρου Αιγείρου.
Ήταν όμως και ένα νοερό, σιωπηρό μνημόσυνο στους προγόνους μας, που εγκαταστάθηκαν πριν εκατό χρόνια, έσπειραν το σπόρο της προκοπής και ρίζωσαν γερά στη νέα πατρίδα. Οι ψυχές τους χαρούμενες φτερούγιζαν ανάμεσα στους θεατές-ακροατές.
Τα πολλά συγχαρητήρια ανήκουν στη θεατρική ομάδα, στους ερασιτέχνες ηθοποιούς που δεν έχουν να ζηλέψουν τίποτε από τους επαγγελματίες, στους χορευτές του Πολιτιστικού Συλλόγου Ανατολικορωμυλιωτών Κομοτηνής,, στους μουσικούς, στη σεναριογράφο και σκηνοθέτη κυρία Ολυμπία Κυπουρίδου.
Τα περισσότερα όμως συγχαρητήρια ανήκουν στις προέδρους των συλλόγων, στις κυρίες Δήμητρα Παρασκευούδη και Ελένη Χαμουρούδη, που ένωσαν τις δυνάμεις τους και έδωσαν την ευκαιρία στους νεότερους να μάθουν και στους παλαιότερους να θυμηθούν. Μπράβο σας κυρίες !!!!!!. Το τολμήσατε γιατί άξιζε, το πετύχατε γιατί το θέλατε. Πάντα βέβαια με άξιους συνεργάτες. Κατορθώσατε να βάλετε, το δάκρυ να κυλίσει στα μάτια των παρόντων, αλλά και ημών των απόντων. Ένα δάκρυ απεριόριστων αλλά και απροσδιόριστων συναισθημάτων της ψυχής μας.
Το μεγαλύτερο κέρδος όμως είναι το ΑΝΤΑΜΩΜΑ των νεότερων συναπλιώτικων γενεών, που καλό είναι να έχει συνέχεια.
Τα ανταμώματα ήταν συχνά-πυκνά, αμέσως μετά την πρώτη εγκατάσταση, μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1960. Πώς να μην ήταν συχνά; Αδέλφια, ξαδέλφια, φίλοι, συγγενείς, βρέθηκαν σε διαφορετικούς τόπους. Η αγάπη, η θύμηση, η νοσταλγία έφερνε κατά δεκάδες, πολλές φορές κατά εκατοντάδες, τους συγγενείς από το Πολύκαστρο στη Μεσσούνη, κυρίως στις γιορτές των Χριστουγέννων και από τη Μεσσούνη στο Πολύκαστρο, κυρίως το Σεπτέμβριο για βοήθεια στην βαμβακοσυλλογή και συγχρόνως την επίσκεψη στη Διεθνή Έκθεση της Θεσσαλονίκης.
Πάντα βρίσκονταν κοντά, σε στιγμές χαράς (αρραβώνες, γάμοι, βαπτίσεις) και σε στιγμές δύσκολες, (ασθένειες, κηδείες).
Συνοδεύοντας τη γιαγιά μας τη Γιαννούλα επισκέφθηκα πρώτη φορά το Πολύκαστρο, τέλη Αυγούστου του 1963.
-Τάσιο, είπε η γιαγιά, άμα έρθ΄ η σύνταξ΄ (ΟΓΑ), αφού πέρασις τ΄ν πρώτ΄ τ΄ν τάξ΄ στου γυμνάσιου, δα πάμι στου Καρασούλ΄ και του Τέκελι, αραθύμσα και χαλεύου να πάω να ειδού τιλιευταία φουρά τα ανίψια μ΄.
Πώς να μην νοσταλγήσει τα ανίψια της, η γιαγιά στη Μεσσούνη, ο Θανάσης Δαμακούδης, ο αδελφός της στο Πολύκαστρο και η αδελφή της η Κάλλιω Ισπικούδη στη Σίνδο.
(Φωτο 1954 η Αννούλα Γιοβανούδη με ξαδέλφια στο Πολύκαστρο)
Η σύνταξη ήρθε και μετά από ένα ολοήμερο ταξίδι, ακόμη κυκλοφορούσαν τα πράσινα λεωφορεία, φθάσαμε στο Πολύκαστρο και εγκατασταθήκαμε στο σπίτι του παππού Θανάση, όπου κατοικούσε η μεγάλη κόρη του η Πρόκη με το σύζυγό της τον Παναγιώτη Ξυμιτούδη.
Πληροφορήθηκαν και οι άλλοι συγγενείς την άφιξή μας και καθημερινά, μεσημέρι βράδυ, βρισκόμασταν σε διαφορετικό σπίτι για φίλεμα, φιλοξενία, με καλά φαγιά, κοτόπουλο, κεφτεδάκια και προ παντός με μπόλικα αυγά, τηγανιτά ή βρασμένα στο νερό (ποσέ), με τσιγαρισμένη σκορδαλιά. Όλοι οι Ιωαννίδηδες ήταν συγγενείς. Ο Παναγιώτης, ο Ιβάνς, ο Τάκης, ο Φανελάς, ο Βασίλης, ο Ασπρομάλης.
Ένα μεσημέρι που μας φίλευαν στο σπίτι τους ο «νταής» Βασίλης και η Γιαννούλα, που είχαν τότε το περίφημο οικογενειακό κέντρο «Ιλίσια», κτύπησε η πόρτα και μπήκε μέσα ένα κοριτσάκι 8-9 χρονών, ντροπαλό και χωρίς να μας κοιτάξει ανακοίνωσε την επιθυμία της μάνας:
_Είπι η μάνα μ΄ αύριου του μεσημέρ΄ η μπάμπου κι του πιδούδ΄ νάρθν΄ να φαν΄στου σπίτ΄ μας.
Ήταν η μικρή Μάρω, η θυγατέρα της Χρυσούλας και του Τάσου Γκουντενούδη, όπως μας ενημέρωσε ο θείος Βασίλης.
(Φωτο Αννούλα Γιοβανούδη 1954 σε Σίνδο και Πολύκαστρο)
Μετά από δέκα ημέρες φιλοξενίας και αμέτρητα φιλέματα στο Πολύκαστρο, πήγαμε και στ΄ άλλα ανίψια, στη Σίνδο. Νέα φιλοξενία, ανάλογα φιλέματα από τα Ισπικούδια, τα παιδιά της Κάλλιως. Το Δημητρό, τον Κωνσταντή, το Θανάση και τους Πρασάδες.
Όλοι αυτοί οι παππούδες και οι θείοι ήταν γνωστοί μου από τη φιλοξενία τους στο πατρικό μας, στη Μεσσούνη, τα προηγούμενα χρόνια. Τότε, το 1963, γνώρισα και όλο το σόι, το συγγενολόι, τα ξαδέλφια, κοντινά και μακρινά, το Γιώργο, το Λάκη, τον Κωστή, τον Παναγιώτη, τις Μαρίες, το Νίκο, το Δημητράκη, την Ειρήνη, το Σταύρο, τον Τσολιά, το Δήμο, το Χρήστο, το Γιάννη ,την Πόπη……….
-Είμαστι ινιά (γενιά-συγγενείς) έλεγαν μικροί και μεγάλοι μόλις μας συναντούσαν, να είμασταν ιρί (γεροί-υγειείς) ν΄ανταμώνουμι.
Τί λες και εσύ παλιόφιλε Τάκη Τατσίδη, τέως Δήμαρχε Πολυκάστρου, ξεχνιούνται τα παιχνίδια στη μικρή πλατεία μπροστά στο καφενείο του θείου Λεωνίδα και το ποδόσφαιρο στο διπλανό «τσιφλίκι», με τα παιδιά της Μεσσούνης τα καλοκαίρια του 1960 και 1961;
ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΚΑΛΑ ΚΑΙ ΠΑΝΤΑ ΝΑ ΑΝΤΑΜΩΝΟΥΜΕ.
Τάσος Γιοβανούδης
