Η ομιλία του κ. Βαρθολομαίου:
Με βαθύ σεβασμό και συγκίνηση βρισκόμαστε σήμερα εδώ, στη Νέα Σάντα, στην ιστορική έδρα του Δήμου μας, έναν τόπο που δεν είναι απλώς γεωγραφικός χώρος, αλλά ζωντανή μνήμη, κιβωτός παράδοσης και μαρτυρίας του Ποντιακού Ελληνισμού. Συγχαίρουμε τα αδελφοποιημένα σωματεία, του Συλλόγου Ποντίων Νέας Σάντας Κιλκίς και του Συλλόγου Σανταίων Θεσσαλονίκης «Η Επτάκωμος Σάντα» για την πρωτοβουλία και την διοργάνωση και της φετινής εκδήλωσης εις μνήμην των 353.000 θυμάτων της Ποντιακής Γενοκτονίας και προς τιμήν του θρυλικού αντάρτη, οπλαρχηγού και καπετάνιου της Σάντας του Ανατολικού Πόντου Ευκλείδη Κουρτίδη, γνωστού και ως "Καπετάν Ευκλείδη".
Η Νέα Σάντα δεν είναι μόνο ένας τόπος εγκατάστασης, είναι η συνέχεια μιας πατρίδας που χάθηκε βίαια, ενός κόσμου που ξεριζώθηκε από τις αλησμόνητες πατρίδες του Πόντου. Ο ξεριζωμός των Ποντίων προγόνων μας δεν υπήρξε απλώς μια μετακίνηση πληθυσμών. Υπήρξε τραγωδία βαθιά, ποτισμένη με πόνο, αίμα και δάκρυ. Ήταν αποτέλεσμα ενός συστηματικού σχεδίου εξόντωσης, που στόχευε στην εξαφάνιση ενός ολόκληρου λαού από τις πατρογονικές του εστίες.
Οι πρόγονοί μας βίωσαν διωγμούς, πορείες θανάτου, σφαγές και αμέτρητες κακουχίες. Ξεριζώθηκαν από τα σπίτια τους, εγκατέλειψαν εκκλησίες, σχολεία, τάφους προγόνων. Πήραν μαζί τους μόνο την πίστη, τη γλώσσα και την ταυτότητά τους. Αυτά έγιναν τα ιερά θεμέλια πάνω στα οποία οικοδόμησαν τη νέα τους ζωή εδώ, στη Μακεδονική γη.
Ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε να κάνουμε στα λεγόμενα τάγματα εργασίας, τα «Αμελέ Ταμπουρού». Εκεί, χιλιάδες Πόντιοι άνδρες οδηγήθηκαν βίαια, δήθεν για εργασία, αλλά στην πραγματικότητα για εξόντωση. Υπό απάνθρωπες συνθήκες, χωρίς τροφή, χωρίς ιατρική φροντίδα, εξαναγκάστηκαν σε εξαντλητική καταναγκαστική εργασία. Πολλοί δεν επέστρεψαν ποτέ. Εκεί γράφτηκαν με αίμα μερικές από τις πιο σκοτεινές σελίδες της ιστορίας μας.
Οι επιταγμένοι στα «Αμελέ Ταμπουρού» εκτελούσαν δημόσια έργα, κάτω από οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες, με τη ζωή τους να μην έχει καμία απολύτως αξία, σπάζοντας πέτρες και ανοίγοντας δρόμους στα βουνά και όχι μόνο. Εκτιμάται ότι μέχρι το τέλος του 1918, έως
250.000 Έλληνες της Μικράς Ασίας και του Πόντου, έχασαν τη ζωή τους σ’ αυτά τα τάγματα εργασίας.
