Με το κείμενο αυτό θέλω να αναδείξω ένα παρόμοιο ιστορικό γεγονός που έλαβε χώρα ένα μήνα και κάτι μέρες μετά, στην ιδιαίτερη πατρίδα μου, στα Διαβατά Θεσσαλονίκης.
Στις αρχές Ιουνίου του 1944, αντάρτες του ΕΛΑΣ είχαν καταστρέψει τηλεγραφικά σύρματα έξω από την Κατερίνη και προκάλεσαν τον εκτροχιασμό τρένου. Σε αντίποινα, οι γερμανικές αρχές αποφάσισαν την εκτέλεση κρατουμένων κομουνιστών από τους εκατοντάδες έγκλειστους στα μπουντρούμια του στρατοπέδου του Παύλου Μελά στην Σταυρούπολη. Τους παρέδωσε στους Γερμανούς το δικτατορικό καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά. Οι Γερμανοί επέλεξαν 98 κρατούμενους από το στρατόπεδο του Παύλου Μελά και τρεις από άλλες φυλακές, συνολικά 101.
Ήταν 6 Ιουνίου του 1944. Από το χάραμα είχε αρχίσει η επική απόβαση των συμμαχικών δυνάμεων στη Νορμανδία για το τελικό χτύπημα στο χιτλερικό φασιστικό τέρας. Οι Γερμανοί ειδοποιούν τους 101 κρατουμένους ότι θα τους κάνουν μεταγωγή σε στρατόπεδο της Κοζάνης.
Η ιστοσελίδα ‘’Ημεροδρόμος’’ αναφέρει ότι ο κρατούμενος Λεωνίδας Γιασημόπουλος, διέσωσε στο ημερολόγιό του τις τελευταίες στιγμές των 101: «Τους συγκεντρώνουν και οι κρατούμενοι καταλαβαίνουν ότι τους πάνε για εκτέλεση. Παραδίδουν τα ατομικά τους πράγματα και σημειώματα σε γνωστούς τους συγκρατούμενους με την εντολή να τα δώσουν στους συγγενείς τους. Μέσα στη μικρή αυλή το στρώνουν στο χορό τραγουδώντας το παραδοσιακό τραγούδι ‘’ ‘Έχε γεια καημένε κόσμε…’’. Ο μικρότερος όλων Αλέξανδρος Βαλαβάνης ετών 17 φωνάζει στους απομένοντες: ‘’ Έχετε θάρρος, εκδικηθείτε μας, κάτω οι φασίστες’’…»
Οι Γερμανοί τους περνούν χειροπέδες ανά δύο και την ώρα που τους τοποθετούν σε έξι φορτηγά, οι κρατούμενοι ψάλλουν τον εθνικό μας ύμνο. Στο έβδομο χιλιόμετρο της Μοναστηρίου, τα φορτηγά έστριψαν στον παλιό δρόμο του Κιλκίς και σταμάτησαν στην περιοχή των Διαβατών εκεί που σήμερα είναι το Άλεξ Πακ. Στο σημείο εκείνο υπήρχε ένας μικρός λόφος που οι Γερμανοί είχαν σκάψει για μεταφορά χώματος με ντεκοβίλ σε σιδηροδρομικές τους εργασίες. Αυτόν τον χώρο επέλεξαν για τις εκτελέσεις.
Διέσωσα πολλές μαρτυρίες από Διαβατιανούς που είδαν την εκτέλεση παρά τα μέτρα που είχαν λάβει οι Γερμανοί. Ανάμεσά τους και η μαρτυρία της δεκαεξάχρονης τότε μητέρας μου Ελένης. Όλοι αναφέρονται στο περήφανο βλέμμα και την αγέρωχη περπατησιά των μελλοθανάτων.
Συγκλονιστική είναι η μαρτυρία του θείου μου Σάββα Σπυριδόπουλου: «Εγώ τότε δούλευα στου Βασίλη του Ψάλτογλου. Είχε κάτι γελάδια και τα έβοσκα. Τι να κάνεις…φτώχεια…έπρεπε να ζήσουμε. Κατέβασαν τους κρατούμενους δεμένους ανά δύο εκεί που είναι σήμερα το Άλεξ Πακ. Είχαν στημένα δύο πολυβόλα. Από πριν οι Γερμανοί είχαν ανοίξει έναν λάκκο, τους έστηναν και αφού τους εκτελούσαν, οι νεκροθάφτες που ήταν Έλληνες έριχναν τα κορμιά τους στον λάκκο και τα σκέπαζαν. Εκεί οι Γερμανοί σκοτώσαν και έναν νεκροθάφτη. Έναν κρατούμενο δεν τον έπιασε η σφαίρα και έτρεξε να φύγει. Αυτός ο νεκροθάφτης τον είδε και τον πρόδωσε. Οι Γερμανοί τον πιάσανε και ο διοικητής του αποσπάσματος πήγε και τον σκότωσε. Στη συνέχεια κάλεσε και τον προδότη νεκροθάφτη και του είπε ‘’αφού πρόδωσες τον συμπατριώτη σου, αύριο θα προδώσεις κι εμάς’’. Έβγαλε το περίστροφό του και τον σκότωσε».
Ανάμεσα στους εκτελεσθέντες ήταν και ο τριανταεξάχρονος καθηγητής Κώστας Χατζήμαλης, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Ήταν επίσης άτομα καταγόμενα από τα κοντινά χωριά Καλοχώρι και Νέα Μαγνησία αλλά και από τη Γουμένισσα του Κιλκίς
Το 1999 δημιουργήθηκε το γνωστό μνημείο που βλέπουμε στην διασταύρωση του παλιού δρόμου του Κιλκίς με την Μοναστηρίου. Σε μαρμάρινη στήλη είναι γραμμένα τα ονόματα των 101.
Στον χώρο προστέθηκε και αναθηματική στήλη με τα ονόματα τεσσάρων Διαβατιανών που εκτέλεσαν οι Γερμανοί τρεις μήνες μετά, στις 7 Σεπτεμβρίου του 1944 και είναι οι Χρήστος Τασώνας, Χρήστος Πετράκης, Λευτέρης Καλλίνης και ο θείος μου Νίκος Ιωσηφίδης.
Αθάνατοι…
Το μνημείο της εκτέλεσης των 101 ηρώων στα Διαβατά
