Θεωρώ, εξάλλου, άχαρη, πλέον, την καθιερωμένη εδώ και χρόνια συνήθεια, η όλη συζήτηση για το 1821 να εξαντλείται στο αν υπήρχε ή όχι το Κρυφό Σχολειό ή στο αν πράγματι ο Παλαιών Πατρών Γερμανός βρισκόταν την 25η Μαρτίου 1821 στην Αγία Λαύρα και ύψωσε το λάβαρο της Επανάστασης. Δεν αρνούμαι την ιστορική σημασία των παραπάνω ζητημάτων, αλλά, προσωπικά, τα θεωρώ όχι ζωτικής σπουδαιότητας και, σίγουρα, όχι άξια να μονοπωλούν τη συζήτηση για το 1821, όπως συμβαίνει τελευταία. Κατά την άποψή μου, υπάρχουν πλευρές της Επανάστασης που χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή και προβολή.
1. Η Ελλάδα είναι το πρώτο έθνος που κατάφερε, με νικηφόρα επανάσταση, να αποσχιστεί από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και να ιδρύσει δικό του, ανεξάρτητο, εθνικό κράτος. Δεν πρέπει να ξεχνάμε, πως, το 1821, η κυριαρχία των Τούρκων απλωνόταν σε μια έκταση από τη Λιβύη στα δυτικά μέχρι το σημερινό Ιράκ στα ανατολικά και από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη στο βορρά μέχρι την Αίγυπτο στο νότο. Από όλους αυτούς τους υπόδουλους λαούς, οι Έλληνες υπήρξαν οι πρώτοι που αποτίναξαν τον ζυγό. Το αποτέλεσμα ήταν το πρώτο, χρονικά, εθνικό κράτος στον ευρύτερο χώρο των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής.
2. Ως γνωστόν, οι ιστορικοί χαρακτηρίζουν τον ευρωπαϊκό 19ο αιώνα ως ''αιώνα των εθνοτήτων'' , με την έννοια ότι τότε διαδόθηκε και σταδιακά επικράτησε η ιδέα ότι οι απολυταρχικές και πολυεθνικές αυτοκρατορίες έπρεπε, είτε με ειρηνικά είτε με βίαια μέσα, να διαλυθούν και τη θέση τους να πάρουν ανεξάρτητα εθνικά κράτη. Να υπενθυμίσουμε εδώ ότι, εκτός από την Οθωμανική, άλλες αυτοκρατορίες που είχαν υπό την εξουσία τους πολλούς και διαφορετικούς λαούς, ήταν η Αυστρο-ουγγρική και η Ρωσική Αυτοκρατορία. Τσέχοι, Σλοβάκοι, Ούγγροι, Κροάτες, Πολωνοί, Ρουμάνοι, Βέλγοι, Γερμανοί και Ιταλοί δεν είχαν ακόμη σχηματίσει τα εθνικά τους κράτη, όντας είτε υποτελείς στις προαναφερόμενες πολυεθνικές αυτοκρατορίες είτε διασπαμένοι σε πολλά και αδύναμα κρατίδια. Είναι, λοιπόν, αναμφισβήτητο γεγονός ότι η Ελληνική Επανάσταση αποτελεί την πρώτη, σε ευρωπαϊκό μάλιστα επίπεδο, πετυχημένη απόπειρα να νικηθεί στην πράξη το αυτοκρατορικό και απολυταρχικό μοντέλο από το μοντέλο του έθνους - κράτους. Ο ευρωπαϊκός ''αιώνας των εθνοτήτων'' βρήκε την πρώτη του εφαρμογή στην Ελλάδα. Επαναστάσεις είχαν γίνει και αλλού. Είχαν όμως αποτύχει όλες.
3. Η Ελληνική Επανάσταση προκάλεσε την πρώτη σοβαρή ρωγμή στο οικοδόμημα της γνωστής ''Ιεράς Συμμαχίας'' η οποία σκοπό είχε την κατάπνιξη κάθε επαναστατικού εθνικού και φιλελεύθερου κινήματος. Συγκεκριμένα: στα πρώτα 2 χρόνια της Επανάστασης (1821 - 1822) η στάση όλων ανεξαιρέτως των Μεγάλων Δυνάμεων και μελών της ''Ιεράς Συμμαχίας'' ήταν σαφέστατα εχθρική έναντι των Ελλήνων επαναστατών. Καθώς όμως έμπαινε το 1823, ο πρωθυπουργός της Βρετανίας Τζωρτζ Κάνιγκ, διαπιστώνοντας την αδυναμία των Τούρκων να καταστείλουν την Επανάσταση και θεωρώντας ως λίαν πιθανή την ίδρυση ελληνικού κράτους, πραγματοποιεί στροφή υπέρ των Ελλήνων. Τα κίνητρα βέβαια του Βρετανού πρωθυπουργού δεν ήταν τα όποια φιλελληνικά του αισθήματα, αλλά η προώθηση των αγγλικών συμφερόντων: ο Κάνιγκ έκρινε ότι η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης, θα μπορούσε να τεθεί μελλοντικά υπό βρετανική επιρροή. Έτσι, με τη στροφή του Κάνιγκ υπέρ των Ελλήνων επαναστατών, τα θεμέλια της ''Ιεράς Συμμαχίας'' άρχισαν να τρίζουν, διότι οι υπόλοιπες Δυνάμεις (κυρίως η Ρωσία και η Γαλλία) άρχισαν και αυτές να παίρνουν το μέρος των Ελλήνων, φοβούμενες το ενδεχόμενο να επικρατήσει αποκλειστικά η αγγλική επιρροή στον ελληνικό χώρο! Το τέρμα αυτής της πορείας ήταν η ναυμαχία του Ναυαρίνου (1827) και η αναγνώριση ανεξάρτητου ελληνικού κράτους (1830) , του πρώτου - επαναλαμβάνω - ανεξάρτητου κράτους στην Ευρώπη κατά τον 19ο αιώνα.
4. Το λογικό συμπέρασμα που εξάγεται από τα αμέσως προηγούμενα είναι ότι ο ισχυρισμός που προβάλλεται πολύ τελευταία, ότι δήθεν χρωστάμε την ελευθερία μας στην ξένη επέμβαση και το Ναυαρίνο, είναι ισχυρισμός που αλλοιώνει την πραγματικότητα. Διότι αν η Ελληνική Επανάσταση καταστελλόταν γρήγορα (τους πρώτους μήνες ή τα πρώτα 1 με 2 χρόνια) από τις τουρκικές δυνάμεις, το όλο θέμα θα έληγε εκεί και δεν θα υπήρχε χρόνος να δημιουργηθεί ελληνικό ζήτημα πανευρωπαϊκά, ούτε ν' αναπτυχθεί το φιλελληνικό κίνημα, ούτε να πραγματοποιήσει ο Κάνιγκ την προαναφερόμενη στροφή του υπέρ των Ελλήνων, συμπαρασύροντας και τις άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Η αλήθεια λοιπόν είναι ότι οι Έλληνες, με την αντοχή τους και τις νίκες τους στα πρώτα κρίσιμα χρόνια της Επανάστασης, κατάφεραν να ''αγοράσουν χρόνο'' , να κάνουν το ζήτημά τους ευρωπαϊκό ζήτημα και, ουσιαστικά, να αναγκάσουν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να επέμβουν.