Στο μικρό, αλλά ‘’ηρωικό’’ και συμπαθητικό νοσοκομείο Γουμένισσας, απέκτησα αρκετή εμπειρία κοντά στον καλό παλιό γιατρό Γ. Σαμαρά. Είχα άλλον αέρα στην αντιμετώπιση των ασθενών. Πέρασε εκείνη η ανασφάλεια που νοιώθει απέναντι στην αρρώστια και τον ασθενή ο νέος γιατρός.
Με συνάρπαζε η διαδικασία της διάγνωσης, η οποία απαιτεί να διαθέσει κανείς αρκετό χρόνο στη λήψη καλού ιστορικού. Με τον τρόπο αυτό ο ιατρός, εκτός που αποκομίζει χρησιμότατες πληροφορίες με εύστοχες ερωτήσεις, κερδίζει και την εμπιστοσύνη του ασθενούς. Ο ασθενής θέλει να εξοικειωθεί με τον γιατρό. Να του ανοίξει την καρδιά και να εμπιστευθεί το σώμα του. Να συμμετάσχει και ο ίδιος στη διαγνωστική προσπάθεια του ιατρού. Οι άνθρωποι των χωριών της περιοχής μας, πέρασαν δύσκολες εποχές, τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης, αφημένοι στην απόλυτη και κυριαρχική συμπεριφορά του, συνήθως ‘’ξένου’’ και μη ημετέρου, απρόσιτου και ‘’αριστοκράτη ‘’ γιατρού, που επί πλέον δεν καταλάβαινε τη γλώσσα του. Τα πράγματα δυσκόλευαν πολύ περισσότερο με την ιατρική γλώσσα και ιατρική ορολογία.
Πολλά έχουν γραφεί για την αδυναμία γλωσσικής επικοινωνίας ιατρού και ασθενούς. Μερικά περιστατικά έγιναν σπαρταριστά ανέκδοτα.* Απολάμβανα και διασκέδαζα, με την καλή έννοια, με τη λήψη του ιστορικού στη γλώσσα των χωρικών. Οι περισσότεροι ήταν γνωστοί, τουλάχιστον από τα επώνυμα, άλλοι εξ ακοής, και οι πιο πολλοί γνώριζαν την οικογένειά μου και για τη δική μου ιατρική παρουσία στην επαρχία Κιλκίς εδώ και τρία χρόνια.
Μεγάλη υπόθεση για τον γιατρό, αλλά και για τον ασθενή, η επικοινωνία. Ποντιακά ο ασθενής; Ποντιακά και ο γιατρός! Θρακιώτικα η άρρωστη; Ανάλογα και ο εξετάζων ιατρός.
Η ράσια μ’, γιατρέ, πολλά πονεί, εγέντον κάμποσα ημέρας! Εξέτασόν με μίαν και τέρε με καλά…, πέει με ντο έχω και λάρωσόν με!...
Ο πόνος στην πλάτη, ήταν ο λόγος, που έφερε την εξηνταπεντάρα, πάνω κάτω, Πόντια για εξέταση στο ιατρείο, εκεί στο κέντρο του χωριού.
Ο θώρακας, μπρος, πίσω, πάντα ήταν και είναι, για τον γιατρό μεν η βάση της παθολογίας, για τον ασθενή δε η βάση της γενικής υγείας. Χρόνια υπόφερε ο κοσμάκης, από ‘’βρογχικά’’. Μάστιγα η αδενοπάθεια, η φθίση και η πλευρίτιδα, αδυναμικές καταστάσεις που τις πρόδιδαν τα ‘’ακροαστικά’’ του γιατρού.
Γι’ αυτό πάνω από όλα χαίρονταν με φανερή ικανοποίηση, όταν ο ιατρός εύρισκε τα πνευμόνια ‘’καθαρά’’! Οι δυστυχείς απόδιδαν δαιμονικές ιδιότητες στα ‘‘ακροαστικά’’, που διαπίστωνε ο γιατρός. Αλλοίμονο αν ζητούσε για επιβεβαίωση της διάγνωσης ακτινογραφία. Την παραπομπή στις ακτίνες την ταύτιζαν με δεδομένη την αδενοπάθεια, την φθίση και κάθε σοβαρή παθολογική κατάσταση και αλλοίμονο και του ιατρού, που βρήκε ακροαστικά και ήθελε ακτινογραφία για να στιγματίσει τον ασθενή! Ήταν και το οικονομικό, αλλά αυτό το έβαζαν σε δεύτερη μοίρα! Ο γιατρός θα έπρεπε να ήταν προσεκτικός και, ει δυνατόν, να έβγαζε τη διάγνωση χωρίς ακτινογραφία.
Έβαλα τα ακουστικά, τότε εξετάζαμε κανονικά, όπως είπα, με την κλασσική σειρά: Ιστορικό, επισκόπηση, ψηλάφηση, ακρόαση. Τίποτε δεν διαπίστωσα αντικειμενικά. Αντικειμενικά ευρήματα είναι αυτά που διαπιστώνει ο ιατρός. Ο πόνος στη ράχη, στις κλειδώσεις κατά τις κινήσεις, που οδήγησε την Πόντια της Τερπύλλου στο γιατρό, ήταν ένα ενοχλητικό οδυνηρό υποκειμενικό αίσθημα. Είναι σύνηθες φαινόμενο, στους ηλικιωμένους αγρότες. Συνήθως οφείλεται σε μυοσκελετικούς και εκφυλιστικούς σπονδυλαρθριτικούς λόγους, που τις περισσότερες φορές επισπεύδονται ή ενισχύονται από τις κακουχίες της δύσκολης προηγούμενης ζωής του ανθρώπου και επηρεάζονται από τις καιρικές συνθήκες.
…Δεν έχεις ακροαστικά, (δεν ξέρω αν τ’ άκουσε καλά), αποφάνθηκα με σιγουριά και θριαμβευτικά! Και για να δώσω και μια εκλαϊκευμένη εξήγηση των πόνων της, …μάλλον θα οφείλονται σε είδος σαν τα ρευματικά, σπονδυλαρθριτικά, όπως λένε οι Πόντιοι ‘’ανεμικά’’, ούτε και τίποτε άλλο σοβαρό βλέπω να έχεις, μην ανησυχείς, είναι απλά αρθριτικά, συμπλήρωσα. Πήρε θάρρος η πρόωρα γερασμένη γυναίκα και σε μια προσπάθεια επίδειξης ότι κατέχει την ελληνική, ακόμα και την γλώσσα των γιατρών, αποτόλμησε να επιβεβαιώσει την διάγνωση!
Ευτυχώς γιατρέ μ’, λελεύω το στόμα σ’, ευτυχώς ’κι έχω …ακροβατικά! Μάλλον …αθλητικά θα είναι!… (Ευτυχώς γιατρέ μου, να σε χαρώ, δεν έχω … ακροβατικά! Μάλλον, όπως είπες… αθλητικά θα είναι!).
Σημασία έχει, που κατάλαβες, ότι δεν έχεις ακροαστικά, είπα μη ακουόμενος… Το αναφέρω δημόσια σε επήκοον, μετά από σαράντα πέντε χρόνια!
* Αν και είχαν τις τεράστιες δυσκολίες της ζωής και της γλωσσικής επικοινωνίας, οι πρώτοι Πόντιοι πρόγονοί μας, δεν τους απέλιπε η περιπαικτική διάθεση σε κάθε αντίξοη περίπτωση. Το έκαμναν για να αμβλύνουν τις όποιες αδυναμίες τους… Λέγεται ότι κάποια φορά, στο Κιλκίς, ένα γραιΐδιο εξαντλημένο από δυσεντερία, αποφάσισε να επισκεφθεί ιατρό, ο οποίος παρεμπιπτόντως έτρεφε και κομψό υπογένειο (μούσι). Λέγανε ότι ήτανε ο διατρόν ‘’Αβυσσηνόν’’
Μήπως πάσχετε από διαρροϊκό σύνδρομο; Ρώτησε από απόσταση ο ιατρός…
Δεν απαντά η γραία, γιατί δεν κατάλαβε την ερώτηση!
Μήπως κινείται το έντερο; Επαναλαμβάνει με κάποια δυσφορία ο ιατρός.
Ούτε και τώρα κατάφερε να απαντήσει η δυστυχής γραία…
Οπότε με εξαντλημένη υπομονή ο ιατρός:
Μήπως τζιλάς γραία;
Τζιλώ γιατρέ μ’, τζιλώ, τζιλώ τα γένεια σ’ να λελεύω, διατρέ!...
Το έλεγαν και γελούσαν με την ψυχή τους οι Πόντιοι, γιατί γι’ αυτούς το ‘’χ…μο’’ της γενειάδας, ήταν βλασφημία για τον άνδρα, όποιος και αν ήταν αυτός.
(Η γενειάδα, όπως και το μουστάκι στον άνδρα ήταν δείγμα ανδρισμού κι σεβαστά στους ανατολίτικους πολιτισμούς. Η βλαστήμια ή το μαγάρισμά τους θεωρούνταν ύβρις και ο άνδρας έπρεπε να παύσει να κυκλοφορεί με μαγαρισμένα γένεια. Αργότερα αρκούνταν σε δραστικό λούσιμο με δύο καλούπια σαπούνι, τα οποία υποχρεώνονταν να πληρώσει ο βλάσφημος υβριστής…)