Σε προηγούμενο άρθρο τέθηκε η ερώτηση κατά πόσο η ελληνική γλώσσα κινδυνεύει από την κυριαρχία της αγγλικής. Φθορά τις γλώσσας είναι η αλλοίωση της δομής της και όχι ο μεγάλος ή μικρός αριθμός των ξένων λέξεων που εισάγεται σε αυτήν. Επομένως θεωρητικά δεν κινδυνεύουμε από την χρήση των αγγλικών όρων.
Πόσο ανόθευτη και γνήσια ελληνική ήταν η γλώσσα μας πριν αρχίσει να οικειοποιείται λέξεις της αγγλικής; Η αλήθεια είναι ότι στην πορεία των αιώνων μαζέψαμε από τους κήπους των άλλων γλωσσών μια πλούσια συγκομιδή από λουλούδια που τα ενσωματώσαμε στο καθημερινό μας λεξιλόγιο τόσο αρμονικά, που δεν διακρίνουμε καν την ξενική καταγωγή τους.
Είναι ψέμα ότι χρησιμοποιούμε πάμπολλες λέξεις που προέρχονται από γειτονικούς λαούς; Μήπως το κοτέτσι, το καρβέλι, ο τσέλιγκας, ο μουντός δεν είναι σλαβικά; Το κοκορέτσι , το καλαμπόκι, η φλογέρα, το πλιάτσικο δεν είναι αλβανικά; Από τους Άραβες δεν πήραμε το μαγαζί, το παπούτσι, το κεχριμπάρι, το δράμι; Από του Ιταλούς δεν πήραμε τον καβαλάρη, τον στρατιώτη, τα άρματα, την βάρκα και όλη την ορολογία των ναυτικών και τα ονόματα των ανέμων; Από τους μακρινούς Γάλλους δεν πήραμε το κασκόλ, το σουτιέν, το φερμουάρ το κομπινεζόν και όλη την ορολογία της ενδύσεως και μόδας, όπως επίσης και το παρμπρίζ, το βολάν, το πορτ-μπαγκάζ, το ρεζερβουάρ και όλη την ορολογία του αυτοκινήτου; Στους Γάλλους πάλι δεν οφείλουμε το κόντρα πλακέ, το μπετόν αρμέ, το καλοριφέρ, το ασανσέρ και την ορολογία της οικοδομής; Στους Τούρκους δεν βρήκαμε το μαράζι, το κέφι, το μεράκι, το ραχάτι, τον τεμπέλη, τον φουκαρά, τον λεβέντη και όλη την ορολογία της κουζίνας; Ο κεφτές, ο χαλβάς, η μπάμια, το καρπούζι, ο μπακλαβάς, ο πατσάς πόσο ελληνικά είναι; Από τους Λατίνους δεν πήραμε τον κώδικα, την περγαμηνή, τον δικτάτορα, τον τίτλο, την λεγεώνα και όλα τα ονόματα των μηνών; Να μην ξεχνάμε και τα Περσικά: το ρόδο, το τόξο, ο παράδεισος, ο μάγος, δικές τους λέξεις είναι. Και το πιπέρι ξένο και αυτό, από την Ινδία. Μήπως οι λέξεις ελιά, κυπαρίσσι, κύμινο, σουσάμι, χρυσός, χιτώνας, κάδος είναι ελληνικές; Σημιτική είναι η καταγωγή τους.
Ποιος μπορεί να ισχυρισθεί ότι όλες αυτές οι ξένες λέξεις, που ελληνοποιημένες χρησιμοποιούνται στο καθημερινό μας λεξιλόγιο, κατέστρεψαν την γλώσσα μας και πρέπει να τις αλλάξουμε; Πήραμε από τον πλούτο τους, τον κάναμε δικό μας και τον δώσαμε και σε άλλους. Το ίδιο φαινόμενο δανεισμού λέξεων παρατηρείται σε κάθε γλώσσα. Σαν παράδειγμα να αναφέρουμε ότι ο Αριστείδης Κωνσταντινίδης σε 179.000 λέξεις της αγγλικής γλώσσας μέτρησε 52.000 λέξεις ελληνικής προελεύσεως, σχεδόν το 30%. Το ποσοστό μειώθηκε στο 15-20% όταν μέτρησε μόνο λέξεις της καθομιλουμένης. Μήπως καταστράφηκε η αγγλική από την χρήση ελληνικών λέξεων; Αδιαμφισβήτητα όχι. Αντιθέτως μπολιάστηκε γόνιμα! Επομένως αφού η εισαγωγή ξένων λέξεων φέρνει πλούτο σε μια γλώσσα τότε και η ελληνική εμπλουτίζεται όταν δανείζεται λέξεις ξενικής προελεύσεως. Φτώχυνε η ελληνική όταν αντικαταστάθηκε ο μήνας Βοηδρομιών από τον λατινογενή Σεπτέμβριο;
Μπορούμε να διακρίνουμε πέντε κατηγορίες ξένων (δάνειων) λέξεων: 1) Τις λέξεις της επιστημονικής ορολογίας. 2) Τις λέξεις που μοιάζουν αναντικατάστατες γιατί είναι σύντομες και καθιερώθηκαν εύκολα, όπως οι λέξεις μπαρ, φεστιβάλ, κλαμπ, φλερτ, σάντουιτς, κόμπλεξ. Αυτές τις λέξεις φαίνεται λογικό να τις ενσωματώσουμε αναλλοίωτες. 3) Τις λέξεις που στη θέση τους θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε ελληνικές τους ισοδύναμες όπως σέρφινγκ (ιστιοσανίδα), φαξ (τηλεομοιοτυπία), ιμέιλ (ηλεκτρονικό μήνυμα). Αυτή η κατηγορία με ευκολία μεταπίπτει στην προηγούμενη, αφού οι ξένες λέξεις είναι κατά πολύ συντομότερες. 4) Τις λέξεις που δεν χρειαζόμαστε αλλά υιοθετούμε από ξενομανία. Δεν χρειάζεται να λέμε ‘’το πρωινό μπρίφινγκ του κυβερνητικού εκπροσώπου’’ ούτε ‘’κάνω μπρέικ το μεσημέρι’’, αφού υπάρχει η ελληνική λέξη ενημέρωση και διάλειμμα αντιστοίχως. Εδώ απαιτείται προσοχή και προσπάθεια. Πρέπει να δανειζόμαστε μία ξένη λέξη μόνο όταν αυτή μας είναι απαραίτητη δηλαδή όταν θέλουμε να καλύψουμε ένα κενό ή όταν θέλουμε να βελτιώσουμε μία έννοια που ήδη υπάρχει. 5) υπάρχουν και ελληνικές λέξεις που επιστρέφουν στην ελληνική με διαφορετικό περιεχόμενο (αντιδάνεια). Πχ ακούω τις αεροσυνοδούς που λένε δια μικροφώνου ότι απολογούνται για την καθυστέρηση του αεροσκάφους. Στο χωριό τους λένε απολογούμαι που άργησα και απολογούμαι που σε πίκρανα ή μήπως λένε συγνώμη που άργησα και συγνώμη που σε πίκρανα; Απολογούμαι σημαίνει δίνω εξηγήσεις για κάτι, ενώ συγνώμη σημαίνει …συγνώμη. Δεν πρόκειται για απλή ξενομανία, πρόκειται για γελοιότητα. Αφού είναι φυσικό να εμπλουτίζονται οι γλώσσες με ξένες λέξεις τότε γιατί ξαφνικά φοβόμαστε ειδικά την αγγλική; Ο φόβος συντηρείται κυρίως από δύο παράγοντες. Την ταχύτητα εισβολής της αγγλικής και τη νεοελληνική μας ψυχοσύνθεση.
Την παγκόσμια κυριαρχία της αγγλικής σε όλες τις χώρες και σε όλους τους τομείς την επιβάλλει η απόλυτη κυριαρχία της Αμερικής στο εμπόριο, την επιστήμη και τον πολιτισμό, η οποία κυριαρχία ενισχύεται και από την γενικευμένη χρήση του Διαδικτύου. Η αγγλική βομβαρδίζει τις άλλες γλώσσες με παλιές αλλά κυρίως με νέες λέξεις που υποχρεωτικά συνοδεύουν τα προϊόντα του πολιτισμού της (π.χ. τους υπολογιστές). Ο βομβαρδισμός είναι ανελέητος, η εισβολή των νέων λέξεων γίνεται με καταιγιστικό ρυθμό, κι εμείς δεν προλαβαίνουμε να εξελληνίσουμε και να προσαρμόσουμε στα μέτρα μας τον γλωσσικό εισβολέα.
Ο δεύτερος λόγος φαίνεται σοβαρότερος. Ασυνείδητα (ή μήπως συνειδητά;) υποτιμούμε και υποβαθμίζουμε ό,τι είναι ελληνικό. Όταν υιοθετούμε κατεπειγόντως τις αγγλικές λέξεις, ουσιαστικά επιχειρούμε και εμείς (οι επαρχιώτες του παγκοσμίου χωριού) ισάξια συμμετοχή στον μοντέρνο (δηλαδή στον Αμερικανικό) τρόπο ζωής. Προσποιούμενοι ότι μιλάμε αγγλικά, νομίζουμε ότι συμμετέχουμε σε έναν άλλο κόσμο, στον οποίο κυριαρχεί η δύναμη, η ομορφιά, η νιότη και ο πλούτος. Επομένως το φαινόμενο της ξενομανίας δεν είναι μόνο γλωσσικό αλλά πρωτίστως ψυχολογικό, είναι ένας γνήσιος εκφραστής των εθνικών μας κόμπλεξ κατωτερότητος. Αυτό το κόμπλεξ καλλιεργούν και εκμεταλλεύονται οι ξενόγλωσσές διαφημίσεις, για να πουλήσουν τα προϊόντα τους. Αυτή είναι και η ερμηνεία της αγγλόφωνης διαφημίσεως που αναφέραμε στο προηγούμενο άρθρο. We are the music! We are the sound! We are the entertainment! Gate open 24.00.
Όσες δεκαετίες οι ΗΠΑ θα παραμένουν μια κραταιά και παραγωγική δύναμη η επιθετικότητα της αγγλικής γλώσσας δεν πρόκειται να σταματήσει. Ο γλωσσικός αγώνας θα παραμείνει άνισος και η τελική του έκβαση θα εξαρτηθεί τελικά από τα δικά μας γλωσσικά αναχώματα, δηλαδή από εμάς τους ίδιους.
Η Ελληνική γλώσσα δεν κινδυνεύει από μία εκλογικευμένη υιοθέτηση ξένων λέξεων. Κινδυνεύει από την κακή, αλόγιστη και απερίσκεπτη χρήση που εμείς οι ίδιοι της επιφυλάσσουμε.
Πηγές: Γιάννης Χάρης. Η γλώσσα, τα λάθη και τα πάθη. Εκδόσεις Πόλις. Αθήνα 2003 Ιστορία της ελληνικής γλώσσας. Έκδοση του Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου. Αθήνα 1999.
