"Χυδαία γλώσσα δεν υπάρχει. Υπάρχουσι χυδαίοι άνθρωποι, και υπάρχουσι πολλοί χυδαίοι άνθρωποι ομιλούντες την καθαρεύουσαν" διατράνωσε ο ποιητής.
Έχουν όμως οι καιροί γυρίσματα. Σήμερα τους καθαρεύοντες αντικαθιστούν οι οπαδοί της πολιτικής ορθότητας, που ζητούν να απαλειφθούν λέξεις και εκφράσεις που μπορούν να εκληφθούν ως προσβολές. Την πατροπαράδοτη λέξη "Γύφτος" που χρησιμοποίησε ο Παλαμάς και ο Παπαδιαμάντης, την αντικαθιστούμε με τη λέξη "Ρομά". Την φυλακή την αποκαλούμε "σωφρονιστικό κατάστημα". Κι εδώ και χρόνια, υποβόσκει μια διαμάχη για τον όρο "λαθρομετανάστης", με το επιχείρημα πως "δεν υπάρχουν λαθραίοι άνθρωποι".
Όσο οξύνεται το προσφυγικό και μεταναστευτικό πρόβλημα, οξύνεται και η διαμάχη αυτή. Πρόσφατα, η Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Ξένη Δημητρίου, με έγγραφό της προέτρεψε τους εισαγγελείς να μην χρησιμοποιούν τη λέξη αυτή στα υπηρεσιακά τους έγγραφα: "Ο όρος αυτός, εκτός του ότι δεν είναι δόκιμος, μπορεί να είναι και μειωτικός για την προσωπικότητα του ατόμου, και βεβαίως δεν συναντάται στην ελληνική νομοθεσία, όπου γίνεται λόγος για 'παράνομη είσοδο στη χώρα'. Αποτελεί υποχρέωσή μας, εμείς πρώτοι να διαπαιδαγωγήσουμε με την ορθή χρήση των νομικών όρων στη διατύπωση των εγγράφων μας, την ελληνική κοινωνία, για να αποφευχθούν φαινόμενα ξενοφοβίας και ρατσιστικής βίας" επεσήμανε η Εισαγγελέας.
Στη Λέσβο ωστόσο που ζει υπό τη σκιά της Μόριας, ενός υπερκορεσμένου στρατοπέδου μεταναστών και προσφύγων, κάποιοι έχουνε αντίθετη γνώμη: Η Ένωση Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης, στην οποία πλειοψηφεί η παράταξη της Νέας Δημοκρατίας, με απόφασή της πρόκρινε τη χρήση του όρου "λαθρομετανάστης" ως ενδεδειγμένη για τους εκπαιδευτικούς στα σχολεία του νησιού. Δυστυχέστατα, η παράταξη της ΔΑΚΕ στη Λέσβο έχει εκλέξει ως αντιπρόεδρο έναν διακηρυγμένο εθνικοσοσιαλιστή – κάτι που δεν βοηθά καθόλου τον δημόσιο διάλογο. Το υπουργείο Παιδείας απαντά χαρακτηρίζοντας "αλγεινή" την απόφαση, εκφράζοντας "βεβαιότητα ότι η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών, δεν θα ακολουθήσει την απαράδεκτη αυτή απόφαση".
Η Ιστορία έχει διδάξει, πως όταν μία πολιτική διαμάχη γίνεται γλωσσική, ο πρώτος που βγαίνει τραυματισμένος είναι ο Ελληνισμός. Μας το διδάσκει αυτό το παρελθόν, από τη διαμάχη για το γλωσσικό ζήτημα, τα επεισόδια των Ευαγγελικών για τη μετάφραση της Αγίας Γραφής – ακόμα και τις διαρκείς εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών, που το μόνο που έχουν καταφέρει, είναι να προκαλέσουν γλωσσική αβεβαιότητα στους Έλληνες. Υπό το πρίσμα αυτό, δεν μπορεί κανείς παρά να αποδεχθεί τον όρο ως γλωσσικά σωστό: Κάποιος είναι λαθρομετανάστης, όπως μπορεί να είναι λαθρέμπορος, λαθροϋλοτόμος, λαθροκυνηγός ή απλώς λαθραναγνώστης εφημερίδων έξω απ' το περίπτερο.
Η λέξη "λαθραίος" ωστόσο, κουβαλά επάνω της την ηθική απαξία. Ακόμα και αν η λαθρομετανάστευση είναι ένα αλγεινό φαινόμενο που ταλαιπωρεί τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, αξίζει άραγε ο ηθικός στιγματισμός των ίδιων των λαθρομεταναστών, που στη μεγάλη τους πλειοψηφία θα προτιμούσαν να μπορούν να ζούνε και ν' ανθίζουν στις πατρίδες τους;
Ξαναγυρνάμε λοιπόν στη ρήση του Μαβίλη, παραφράζοντάς την: Ίσως να μην υπάρχουνε χυδαίες λέξεις, σίγουρα υπάρχουν όμως χυδαίοι άνθρωποι. Μια τυπικά σωστή λέξη μπορεί να καταστεί εργαλείο μίσους, όπως μια τυπικά ορθή εξωτερική συμπεριφορά μπορεί να συνιστά στάση σκληρότητας. Σίγουρα τα προβλήματα δεν λύνονται αλλάζοντας τις λέξεις, μα ούτε και διορθώνονται με ψυχολογικά ξεσπάσματα. Όταν όμως τα προβλήματα δεν διορθώνονται, πάνω σ' αυτά οικοδομείται το μίσος – αυτό ακριβώς που απειλεί να μας κατασπαράξει.