Με αφορμή την φετινή 4η Νοεμβρίου, αφιερώσαμε μερικές ώρες για να μελετήσουμε το πόνημα του Σωτήρη Χρυσάφη “Ο Αρμαγεδδών του Εμφυλίου”, το οποίο προωθεί και η εφημερίδα που μας φιλοξενεί. Στην εργασία μας εισάγει ένας καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας στην Θεολογική Σχολή της Θεσσαλονίκης, ο οποίος παρουσιάζεται διασταλτικά ως “καθηγητής της Ιστορίας στο ΑΠΘ”.
Η συνέχεια δεν είναι περισσότερο ευχάριστη. Ο κ. Χρυσάφης εμφανίζει μια σειρά από βεβαιότητες για τη φυσιογνωμία της ΠΑΟ και τις ομάδες που ξεπήδησαν αργότερα από αυτήν, αγνοώντας συστηματικά βασικό πρωτογενές υλικό, όπως είναι οι αναφορές του εκπροσώπου της Οργάνωσης Αθ. Φροντιστή προς το ΓΕΣ, τα συγγράμματα των επικεφαλής του πολιτικού της βραχίονα Βασ. Βογιατζή και Χρ. Νάλτσα, τα δημοσιεύματα των εφημερίδων της ΠΑΟ και του ΕΕΣ, οι καταγραφές της ίδιας της γερμανικής υπηρεσίας καταπολέμησης ανταρτών (IC) και των βρετανικών αρχείων. Απέφυγε έτσι το πικρό ποτήρι των γερμανικών αναφορών ότι η ομάδα του Κισάμπατζακ τηρούσε “απολύτως γερμανόφιλον στάσιν” ήδη από τον Νοέμβριο του '42. Τις παραδοχές του Φροντιστή ότι η ΠΑΟ (σε αντίθεση π.χ. με την οργάνωση ΕΟΚ στην Κρήτη) απέφευγε να χτυπήσει τους Γερμανούς φοβούμενη τα αντίποινα. Τη βρετανική διαπίστωση, πως τον Σεπτέμβριο του '43 ματαιώθηκε ανατίναξη γέφυρας του Αλιάκμονα, όταν άνδρες της ΠΑΟ συνέλαβαν και ξυλοκόπησαν τον Βρετανό σαμποτέρ και κατέσχεσαν τα έγγραφά του – γεγονός που σημειώνει στα απομνημονεύματά του και ο στρατάρχης Ουίλσων.
Ο Σωτήρης Χρυσάφης, απέφυγε ακόμα και την εξέταση των επίσημων διαταγών του μετακατοχικού Φρουράρχου Θεσσαλονίκης που αναφέρονται ρητά σε “Τάγματα Ασφαλείας”. Παρουσιάζοντας τα δήθεν “απόρρητα έγγραφα του ΕΛΑΣ” απ' το αρχείο του Κώστα Παπαδόπουλου, απέφυγε να αναρωτηθεί το πώς ο ΕΛΑΣ που ιδρύθηκε το 1942, φέρεται σε αυτά να χρησιμοποιεί σφραγίδα με χρονολογία του 1941, ή το πώς παραπέμπουν σε μια ανύπαρκτη “Κεντρική Επιτροπή Εθνικής Διαφώτισης Ανταρτών”.
Ολόκληρος ο “Αρμαγεδδών” διαπνέεται από την θέση πως οι κατοχικές συγκρούσεις αφορούσαν απλώς “αριστερούς και αντιαριστερούς”. Οι λέξεις “φασισμός και ναζισμός” απουσιάζουν από τη γραφίδα του Σ. Χρυσάφη. Δεν γνωρίζουμε εάν ο ίδιος θεωρεί το καθεστώς της 4ης Αυγούστου δημοκρατικό, κι αν για παράδειγμα ο μεταξικός νομάρχης Κιλκίς και στέλεχος της ΠΑΟ, Χρήστος Δρέλλιας, που εκτελέστηκε απ' τους ελασίτες, κατατάσσεται στους δημοκράτες. Θα είχε ενδιαφέρον να αναρωτηθεί, ποια ιδεολογία πρεσβεύει ότι οι μικροπωλητές με τα κασελάκια αποτελούν “παρασιτικές υπάρξεις” (Βασ. Βογιατζής) και πώς μπορεί να χαρακτηριστεί μια οργάνωση που καταγγέλλει στις προκηρύξεις της πως στον ΕΛΑΣ συμμετέχουνε Εβραίοι. Τι εντύπωση έδινε η δημόσια παρουσίαση στις πόλεις της Μακεδονίας (ανάμεσά τους και το κατεχόμενο Κιλκίς) της έκθεσης “Ο Σοβιετικός Παράδεισος”, με νομάρχες και ιεράρχες της ΠΑΟ πλάι στους χιτλερικούς.
Με τα παραπάνω, δεν σκοπεύουμε βεβαίως, ούτε να αγιογραφήσουμε τον ΕΛΑΣ και το ΚΚΕ, ούτε να ελεεινολογήσουμε τους ανθρώπους που συγκρότησαν και ακολούθησαν την ΠΑΟ. Η αλήθεια δεν είναι ποτέ απλή και μονοπρόσωπη, στο βιβλίο διαβάζουμε μαρτυρίες συγγενών μας, και τα εγκλήματα που συνέβησαν μετά τη μάχη της 4ης Νοεμβρίου είναι αποδεδειγμένα. Από τη στιγμή που ο Σωτήρης Χρυσάφης ένοιωσε την ανάγκη να τα αναδείξει, είχε κάθε δικαίωμα, αν όχι και υποχρέωση να το πράξει. Η ιστοριογραφική του απόπειρα ωστόσο, θα ταίριαζε περισσότερο σ' ένα βιβλίο με τίτλο “Ο Αρμαγεδδών του Συμμοριτοπολέμου”. Ενός πολέμου, που δυστυχέστατα αναβιώνει εικονικά στις μέρες μας – πλέον και με δική του ευθύνη.
