Το δεύτερο σκέλος του τίτλου του βιβλίου της Κιλκισιώτισσας -από το ΜαυρονέριΈλενας Αρτζανίδου υποδηλώνει τούτη την αποσιωπηµένη πτυχή του µεταναστευτικού ρεύµατος προς τη Βόρεια Ευρώπη: «Η οδυνηρή φυγή».
Από την άλλη πλευρά το πρώτο σκέλος του τίτλου «Γκασταρµπάιτερ» προϊδεάζει για την τύχη, την οποία θα είχαν οι µετανάστες στη χώρα υποδοχής. Η λέξη είναι σύνθετη Gast και Arbeiter και σηµαίνει «εργάτηςεπισκέπτης», «φιλοξενούµενος εργάτης». Με τον τρόπο αυτό το γερµανικό κράτος επιχειρούσε να υπογραµµίσει την «προσωρινότητα» της παραµονής των ξένων εργατών στην (Δυτική) Γερµανία.         Αλλά ουδέν µονιµότερο του προσωρινού. Από ένα τµήµα των πρώτων γκάσταρµπαϊτερ προήλθαν οι σηµερινοί Γερµανοί και Γερµανίδες µε «µεταναστευτική καταγωγή» (Migrationshintergrund),    οι οποίοι αποτελούν µέρος του γερµανικού πληθυσµού και πολίτες της µεσευρωπαϊκής     χώρας. Κάτι αντίστοιχο συµβαίνει και στην Σουηδία. Στο κοινοβούλιο της σκανδιναβικής χώρας υπάρχει Σουηδός βουλευτής µε καταγωγή από το Κιλκίς. Η συγγραφέας Έλενα Αρτζανίδου µε το βιβλίο της     «Γκάσταρµπαϊτερ» αγγίζει το «νεύρο» ενός σηµαντικού, αλλά δυστυχώς αποσιωπηµένου, θέµατος της νεότερης ιστορίας της χώρας µας. Υπήρξε µια εποχή του κοντινού παρελθόντος, που οι νέοι και οι νέες της βορειοελλαδικής ενδοχώρας αναζητούσαν καλύτερους όρους επιβίωσης στις ανεπτυγµένες χώρες της Ευρώπης. Η θεµατολογία του βιβλίου δεν είναι εντελώς άγνωστη στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία.
Αλλά στην περίπτωση της Έλενας Αρτζανίδου έχουµε µια συγγραφέα, η οποία εµπλέκεται εµβιωµατικά στο µεταναστευτικό πρόβληµα. Δεν είναι ένα τρίτο ουδέτερο πρόσωπο, το οποίο παρακολουθεί και γράφει τηρώντας αποστάσεις. Η Έλενα Αρτζανίδου είναι «καρπός» της µετανάστευσης µε τη συµβολική και ουσιαστική σηµασία της λέξης και γράφει µε βάση τούτη την εµπειρία της.
Το βιβλίο πέραν του βιογραφικού στοιχείου αφορά και στην πολιτική και κοινωνική ιστορία της χώρας, αλλά και την µικροϊστορία του γενέθλιου τόπου, του Κιλκίς. Οι ιστορικές αναφορές δε γίνονται άµεσα, αλλά συνοδεύουν το βασικό κορµό της µυθιστορηµατικής αφήγησης. Η Έλενα Αρτζανίδου κατορθώνει να πλάσει γύρω από την υπόθεση της µετανάστευσης µια ιστορία µε έντονα αυτοβιογραφικά, ιστορικά, κοινωνικά, κοινωνιοανθρωπολογικά στοιχεία.
Εξαιρετικά επίκαιρες είναι οι αναφορές της στον γερµανικό κοινωνικό περίγυρο, τον οποίο η κιλκισιώτισσα συγγραφέας περιγράφει µε µεγάλη «συµπάθεια» και «αγάπη». Κυρίως όταν αναφέρεται στη γυναίκα µετανάστρια, κεντρικό πρόσωπο της αφήγησης, και στο παιδί της, ένα κοριτσάκι το οποίο υπήρξε το πρώτο που γεννήθηκε σε ένα εργατικό «χάιµ» (σπίτι ξενώνας).
Η ένταση στην πλοκή κορυφώνεται, όταν ο άνδρας της γυναίκας συλλαµβάνεται από το καθεστώς της δικτατορίας στην Ελλάδα – όπου επιστρέφει για λίγο εξ αιτίας ενός προσωπικού και οικογενειακού ζητήµατος και οδηγείται στις φυλακές.
Το βιβλίο περιγράφει την προσπάθεια της φυγής από την Ελλάδα, τις δυσκολίες για την έκδοση διαβατηρίου (λόγω των γνωστών «κοινωνικών φρονηµάτων»), τη µετάβαση στην Γερµανία, την εγκατάσταση και την εργασία σε µια µικρή πόλη στην περιοχή της Βαυαρίας, τη γέννηση του πρώτου παιδιού στο εργατικό «χάιµ», τη ζωή των Ελλήνων µεταναστών και µεταναστριών, πριν τη δικτατορία, µετά τη δικτατορία, τη σύλληψη στην Ελλάδα του συζύγου, την παραµονή στις φυλακές Επταπυργίου, την πτώση της τυραννίας και την επιστροφή στην Ελλάδα – της µητέρας και της µικρής της κόρης.
Δίπλα στη βασική ιστορία ξεδιπλώνονται άλλες παράλληλες, οι οποίες συνθέτουν τις λεπτοµέρειες του ψηφιδωτού της µετανάστευσης. Το «τραύµα» του αποχωρισµού και της απώλειας καταγράφεται διαρκώς µε σχετικές αναφορές στην περιγραφή διαφόρων χαρακτήρων, οι οποίοι εµφανίζονται στις σελίδες του βιβλίου. Ακόµη και η φιλική γερµανική οικογένεια κρύβει τη δική της «πληγή»: ο γιος ζει ως µετανάστης στις Ηνωµένες Πολιτείες.
Η συγγραφέας κατορθώνει να δηµιουργήσει έντονα συναισθήµατα συγκίνησης στον αναγνώστη/στρια µε τις συχνές αναφορές στα προβλήµατα των µεταναστών. Πολλοί αναγνώστες θα αναγνωρίσουν προβλήµατα και καταστάσεις από το οικείο οικογενειακό τους περιβάλλον. Η µετανάστευση είναι µια ακόµη ανεπούλωτη πληγή της ελληνικής κοινωνίας, η ανάµνηση της οποίας συγκινεί ευρύτατα τµήµατα του πληθυσµού. Η συγκίνηση κορυφώνεται και από το ύφος της γραφής, η οποία ρέει συχνά υπό τη µορφή εξοµολόγησης και παρασέρνει το θυµικό του αναγνώστη, ιδιαιτέρως εκείνου, ο οποίος έχει την εµπειρία, άµεση ή έµµεση, της µετανάστευσης.
Με τους «Γκασταρµπάιτερ» η κιλκισιώτισσα συγγραφέας κάµνει ένα σηµαντικό εξελικτικό βήµα στο χώρο της ελληνικής µυθιστορηµατογραφίας.
Σηµείωση: Το βιβλίο της Έλενας Αρτζανίδου «Γκάσταρµπαϊτερ. Η οδυνηρή φυγή» θα παρουσιαστεί την Παρασκευή 2 Νοεµβρίου 2012 στη Δηµόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη στις 7.30 µ.µ. Για το βιβλίο θα µιλήσουν ο Δηµήτρης Γουλής, εκπαιδευτικός, ο Όµηρος Ταχµαζίδης, δηµοσιογράφος και η συγγραφέας Έλενα Αρτζανίδου. Τη συζήτηση θα συντονίσει ο Κώστας Ραµπίδης, Διευθυντής Πρωτοβάθµιας Εκπαίδευσης Κιλκίς