μία επιστημονική, κριτική, ερμηνευτική διερεύνηση του ανθρωπίνου παρελθόντος- μέσα από υλικές, γραπτές, προφορικές, οπτικοακουστικές πηγές, πρωτογενείς και δευτερογενείς- βασισμένη: σε συστηματική ιστορική μέθοδο (κριτική αυτών των πηγών, ανάλυση, σύνθεσή τους) καθώς και αυστηρή μεθοδολογία: μία ευρύτερη επιστημονική προσέγγιση, που περιλαμβάνει τη χρήση αρχών και θεωριών -μία φιλοσοφία της έρευνας- που καθορίζει το πλαίσιο, μέσα στο οποίο θα λειτουργήσει η ιστορική μέθοδος, για την παραγωγή του τελικού αποτελέσματος : την ιστορική αφήγηση.
Ένα ερώτημα καίριο όμως είναι : «σε τι χρησιμεύει η Ιστορία», η απάντηση του οποίου διαφωτίζει πληρέστερα και τον πραγματικό στόχο που έχει η καταγραφή της και γιατί αξίζει να γράφεται και να μελετάται από όλους μας.
Απάντηση στο ερώτημα αυτό -ανάμεσα σε άλλα πάρα πολύ ενδιαφέροντα ερωτήματα για την Ιστορία- δίνει η ομότιμη καθηγήτρια Φιλοσοφίας, στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Βάσω Κιντή στην πραγματεία της, με τίτλο: « Φιλοσοφία της Ιστορίας» ( Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ 2021).
Γράφει η διακεκριμένη καθηγήτρια Φιλοσοφίας : «Μπορούμε να ξεχωρίσουμε τις χρήσεις της Ιστορίας σε τρεις βασικές κατηγορίες: στην πρώτη κατηγορία η Ιστορία είναι «plena exemplorum», δηλαδή γεμάτη παραδείγματα ή υποδείγματα. Παραδείγματα: είναι μικρές ιστορίες, περιπτώσεις ανθρώπων, συγκεκριμένα συμβάντα του παρελθόντος, που μπορούν να λειτουργήσουν ως υποδείγματα, ως μέτρα σύγκρισης για νέες καταστάσεις. Ως παρακαταθήκη παραδειγμάτων, η Ιστορία θεωρείται ειδικά χρήσιμη στους πολιτικούς ηγέτες και στους πολιτικούς αναλυτές, επειδή μπορούν από εκεί να αντλούν διδάγματα για αποφάσεις που έχουν να λάβουν και κρίσεις που θέλουν να διαμορφώσουν, σχετικά με σύγχρονες καταστάσεις.
Η Ιστορία χρησιμοποιείται και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρότυπο για το χειρισμό καταστάσεων στο παρόν και το μέλλον, οι οποίες θεωρούνται ότι μοιάζουν με αυτές του παρελθόντος. Προσοχή όμως: υπάρχουν όρια σ’ αυτήν την προσπάθεια. Οι καταστάσεις μπορεί να έχουν κάποια κοινά χαρακτηριστικά ή να τις χειριζόμαστε σαν να έχουν, αλλά υπάρχει ο κίνδυνος να οδηγήσουν σε παραπλανητικά συμπεράσματα, καθώς μπορεί να υποτιμώνται οι μεγάλες διαφορές μεταξύ τους.
Στη δεύτερη κατηγορία χρήσεων της Ιστορίας είναι αυτή που τονίζει ότι η Ιστορία αποκαθιστά την ενότητα και τη συνοχή και είναι σημαντική για τη συγκρότηση και σφυρηλάτηση της ταυτότητας ενός προσώπου, μιας κοινωνίας, ενός έθνους. Στην Ελλάδα, η καταγωγική αναφορά στην κλασική αρχαιότητα και η θέση για αδιάσπαστη συνέχεια του ελληνικού έθνους από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα αποτέλεσε ιδρυτικό και συγκροτητικό στοιχείο της σύγχρονης εθνικής ταυτότητας και στοιχείο υπερηφάνειας των σύγχρονων Ελλήνων. Και τα δύο βέβαια : παρελθόν και ταυτότητα είναι σε διαρκή μετασχηματισμό και αλληλεπίδραση.
Στην τρίτη κατηγορία η Ιστορία είναι χρήσιμη διότι διασπά την ενότητα και τη συνέχεια, αποκαλύπτοντας ρήξεις και εναλλακτικές προοπτικές ως προς αυτές που μας είναι οικείες. Γιατί να το κάνει αυτό η Ιστορία όταν μάλιστα αναγνωρίζουμε τη σημασία που έχει ο ενοποιητικός της ρόλος; Διότι έχει ως στόχο να αποκαλύψει εντάσεις, χάσματα, διαφορές και αντιθέσεις που συχνά αποσιωπώνται ή κουκουλώνονται για λόγους ιδεολογικούς, ψυχολογικούς, πολιτικούς, θρησκευτικούς, εθνικούς. Χρειάζεται να συγκροτούμε ταυτότητες και ενότητες μέσα στον κυκεώνα της μερικότητας αλλά χρειάζεται και η αποδομητική οπτική της υποψίας και της κριτικής που καθιστά την ιστορική αίσθηση ένα νυστέρι που τέμνει και διασπά τη συχνά απατηλή ενότητα και μας επιτρέπει να διεισδύουμε βαθύτερα και να κατανοούμε καλύτερα.
Και η διαπρεπής Φιλόσοφος κυρία Κιντή καταλήγει στην τόσο αξιόλογη για την ιστορική γνώση μελέτη της: «Η Ιστορία συνδέει τους ανθρώπους με την Ιστορία της ανθρωπότητας, τους δίνει τη δυνατότητα να υπερβούν τον τυφλό ορίζοντα του παρόντος, τους βοηθά να δουν τη θέση τους στον κόσμο, να αποκτήσουν συνείδηση του πού βρίσκονται και πως σχετίζονται με τους άλλους που έζησαν πριν από αυτούς. Το υλικό που διασώζει η ιστοριογραφία είναι ό,τι διαθέτουμε για να μην είμαστε μόνοι, σε έναν αφιλόξενο φυσικό κόσμο. Είναι ό,τι διαθέτουμε για να χειριστούμε, λιγότερο αφηρημένα, το ερώτημα για το νόημα της ζωής.»
Μαθαίνοντας λοιπόν όλοι μας για το παρελθόν μας, κατανοούμε ουσιαστικότερα το παρόν μας και μπορούμε να διαμορφώσουμε αποτελεσματικότερα το μέλλον μας.
Για να κατανοήσουμε γιατί ο κόσμος μας είναι -όπως είναι σήμερα- πρέπει να γνωρίζουμε πως φτάσαμε εδώ.
