Τί είναι, λοιπόν, τεχνητή νοημοσύνη; (εφεξής ΤΝ)

Τεχνητή νοημοσύνη είναι ο κλάδος  της πληροφορικής που ασχολείται με τη δημιουργία συστημάτων και μηχανών ικανών να προσομοιώνουν και να μιμούνται την ανθρώπινή νοημοσύνη. Με άλλα λόγια, επιτρέπει στις μηχανές να μαθαίνουν, να  επιλύουν προβλήματα, σύνθετα και απλά, να αντιλαμβάνονται ομιλία, εικόνες και μοτίβα, να δημιουργούν κείμενα, εικόνες ή μουσική. Άρα, μπορεί να βελτιώσει τη ζωή του ανθρώπου, αφού για παράδειγμα μπορεί να μεταφράσει κείμενα, να αναπαράγει κείμενα πχ νομικά ή να προτείνει τρόπους αντιμετώπισης και διαχείρισης σε ένα πρόβλημα  υγείας  όπως είναι ο αυτισμός, γρίπες, ιούς κλπ. Το ερώτημα είναι, όμως, αν ανακύπτουν κίνδυνοι από την χρήση της ΤΝ και, αν ναι, ποιοι είναι αυτοί. Σίγουρα η τεχνολογία έχει πλεονεκτήματα αλλά και μειονεκτήματα και εύκολα μπορεί να παρατηρήσει κανείς πως αν η ΤΝ δημιουργήσει τον κατάλογο ενός εστιατορίου λανθασμένα, μπορεί δυνητικά να πάθει βλάβη ένας αλλεργικός άνθρωπος.

Πριν προχωρήσουμε στις κατευθυντήριες αρχές που πρέπει να ακολουθούνται κατά τη χρήση της ΤΝ προκειμένου να  αποφευχθούν  οι κίνδυνοι για τον άνθρωπο, ας δούμε μερικά παραδείγματα που συναντούμε στη καθημερινότητα μας και ίσως δεν έχουμε συνειδητοποιήσει πως κάνουμε χρήση της ΤΝ και εμείς καθημερινά κάνοντας σαφές έτσι, πως η ΤΝ δεν είναι μια μελλοντική έννοια αλλά μια έννοια του παρόντος. Η ΤΝ είναι εδώ, λοιπόν, και αυτό προκύπτει από τα παρακάτω παραδείγματα:

Πρώτα απ’ όλα η χρήση των εφαρμογών πλοήγησης στις μετακινήσεις μας, ιδίως από τους ταξιτζήδες αλλά και από εμάς. Πλέον, δε ρωτούμε τους περαστικούς για μια οδό που δεν ξέρουμε αλλά  ενεργοποιούμε το γνωστό σε όλους μας GPS, το οποίο χρησιμοποιεί τεχνολογία της ΤΝ για να μας οδηγήσει στην οδό που θα του ΄δώσουμε εμείς .

Δεύτερον, το κινητό μας τηλέφωνο. Όλοι έχουμε παρατηρήσει πως όταν κάνουμε αναζήτηση ενός θέματος σε μια μηχανή αναζήτησης από το κινητό μας τότε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μας βγάζει παρόμοια θέματα σε διαφημίσεις ή ιστοσελίδες. Η ΤΝ μας «ακούει» λοιπόν, και προσαρμόζει τη ροή του προφίλ μας ανάλογα με τις αναζητήσεις μας.

Τρίτον, οι ταινίες, εκπομπές ή σειρές που παρακολουθούμε live streaming αναμεταδίδονται μέσω εφαρμογής της ΤΝ.

Τέταρτον, το λεγόμενο ChatGpt που χρησιμοποιείται για την  παραγωγή κειμένων και είναι  ευρέως διαδεδομένο σε φοιτητές, δικηγόρους κλπ ως βοηθός για εργασίες ή νομικά κείμενα αντίστοιχα.

Πέμπτον, οι γνωστές σε όλους μας μηχανές αναζήτησης μοτζίλα, κρόουμ κλπ οι οποίες λειτουργούν επίσης με εφαρμογή της ΤΝ.

Από τα παραπάνω παραδείγματα, και υπάρχουν και άλλα πολλά, γίνεται προφανές ότι η ΤΝ έχει εισέλθει στη ζωή μας και στην  καθημερινότητας μας σε τόσο σε κοινωνικό επίπεδο όσο και σε επαγγελματικό. Γι’ αυτό, λοιπόν, αναγκαία είναι η ρύθμιση της  από  τον νομοθέτη για να αποφευχθούν οι κίνδυνοι από τη χρήση της .

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΤΝ

Υπάρχουν κατευθυντήριες αρχές προς αποφυγή των κινδύνων κατά τη χρήση της ΤΝ; Ποιοι είναι οι κίνδυνοι αυτοί; Πρέπει να ρυθμιστεί από το σύνταγμα η ΤΝ; Χρειαζόμαστε μια  αυτόνομη εποπτική αρχή της ΤΝ ή αρκούν οι ήδη υφιστάμενες;

Προφανώς πρέπει να ρυθμιστεί το ζήτημα της ΤΝ και ρυθμίστηκε. Στην Ελλάδα το ζήτημα της ΤΝ ρυθμίζεται με τον 4961/2022 ο οποίος θεσπίζει διατάξεις για την διαφάνεια, τη λογοδοσία και την ασφάλεια στη χρήση συστημάτων ΤΝ τόσο στο δημόσιο όσο και στον ιδιωτικό τομέα. Περιλαμβάνει υποχρεώσεις για τη σύνταξη εκτίμησης αντικτύπου κινδύνων πριν από τη χρήση αλγοριθμικών συστημάτων.

Στην Ευρώπη, μόλις το 2024 ψηφίστηκε ο Κανονισμός 2024/1689 για την ΤΝ και είναι ο πρώτος ολοκληρωμένος νόμος παγκοσμίως, εφαρμόζεται άμεσα στην Ελλάδα και σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Για τα συστήματα υψηλού κινδύνου θα τεθεί σε εφαρμογή των Αύγουστο του 2026.

Η ανάπτυξη της ΤΝ πρέπει να βασίζεται σε κατευθυντήριες αρχές που πρέπει να διέπουν τη χρήση της ΤΝ σύμφωνα με το Σχέδιο μετάβασης για την Ελλάδα στην εποχή της ΤΝ και αυτές ονομαστικά είναι ο σεβασμός στην αξία του ανθρώπου (οι άνθρωποι πρέπει να διατηρούν το δικαίωμα να αποφασίζουν αναφορικά με τις επιλογές τους και για αυτό είναι  απαραίτητο να γνωρίζει κανείς  ότι αλληλοεπιδρά με ρομπότ και όχι με άνθρωπο), ο σεβασμός της ιδιωτικότητας (τα νοήμονα συστήματα δεν πρέπει να λειτουργούν κατά τρόπο που  να  παρεμποδίζουν αθέμιτα το δικαίωμα στην ιδιωτικότητα), η εξασφάλιση της ανθρώπινης ευημερίας (η ΤΝ θα πρέπει να βοηθάει και να εμπνέει και να μην παραγκωνίζει τον άνθρωπο, ο πλουραλισμός (τα δεδομένα της ΤΝ θα πρέπει να ανταποκρίνονται στη πλειονότητα του πληθυσμού και όχι σε μέρος της, να επιλύει εντάσεις μεταξύ αντικρουόμενων αγαθών και να εκτείνεται σε πληθώρα  επιστημών από το υγειονομικό σύστημα έως το δικαστικό) ), ο ανθρώπινος έλεγχος (η ΤΝ δεν πρέπει να μείνει ελεύθερη αλλά να υπάρχει συνεχής ανθρώπινη εποπτεία, διότι τη τελική ευθύνη τη φέρει ο  άνθρωπος-κατασκευαστής), η προσαρμοστικότητα (δυναμική στο διεθνές περιβάλλον), η αρχή του μη βλάπτειν (να μη βλάπτει την ανθρώπινη υγεία), κλπ1.

Ας δούμε τώρα κάποια πιο ιδιαίτερα ζητήματα της χρήσης της ΤΝ που άπτονται της κοινωνίας σε ευαίσθητους τομείς όπως της δικαιοσύνης και της παιδείας.

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΗΣ ΤΝ

Ποια είναι η διαφορά της ΤΝ από τον άνθρωπο; Μπορεί η να δικάσει  η ΤΝ; Μπορεί να διδάξει η ΤΝ σε μια αίθουσα μαθητών οποιασδήποτε βαθμίδας;

Η διαφορά της ΤΝ από τον άνθρωπο είναι πως η ΤΝ δεν έχει συνείδηση και αυτό την καθιστά ελλιπή σε σχέση με  τον  άνθρωπο2.  Ο άνθρωπος είναι εξυπνότερο όν από την ΤΝ μιας και η ΤΝ είναι δημιούργημα του ανθρώπου και η ΤΝ, προφανώς, θα επεξεργαστεί δεδομένα που θα του δώσει ο άνθρωπος, αν δεν του δώσει δεδομένα δεν μπορεί να κάνει καμία επεξεργασία κειμένου, εικόνας ή οδού και αυτό γίνεται εύκολα αντιληπτό από τον καθένα μας. Γι΄ αυτό και η ΤΝ δεν μπορεί να δικάσει (στην Εσθονία έχουν χρησιμοποιήσει ΤΝ  για  να δικάσει) αλλά ούτε και να διδάξει. Διότι στο παράδειγμα της Σανίδας του Καρνεάδη η ΤΝ δε θα μπορέσει να συνεκτιμήσει το ελαφρυντικό ότι ο άνθρωπος που επέλεξε να σώσει τον εαυτό του υπηρέτησε το ένστικτο  της αυτοσυντήρησης του (Σανίδα του Καρνεάδη: Υπήρχε μια Σανίδα στον ωκεανό, η οποία μπορούσε να σώσει μόνο έναν άνθρωπο από τους δυο που επέβαιναν σε αυτή. Το ερώτημα που ανακύπτει και δεν είναι σε θέση να απαντήσει η ΤΝ αφού δεν έχει συνείδηση είναι το εξής: Ο άνθρωπος που έσωσε τον εαυτό του και άφησε τον άλλον στον ωκεανό τελεί ανθρωποκτονία εκ προθέσεως ή όχι; Βρισκόταν σε τραγικό δίλημμα, όπως προβλέπει ο ποινικός μας κώδικας ή όχι;) Σε αυτή τη περίπτωση το ρομπότ δικαστής δεν μπορεί να συνεκτιμήσει στη δικανική του κρίση το ένστικτο της αυτοσυντήρησης ούτε το τραγικό δίλλημα στο οποίο βρισκόταν ο δράστης, συνεπώς για ποια δίκαιη δικανική κρίση μιλάμε με σαφή, πλήρη και εμπεριστατωμένη αιτιολογία που αναλύσαμε στο προηγούμενο κείμενο μας; Ομοίως και στην διδασκαλία, το ρομπότ δάσκαλος πως θα συνεκτιμήσει την ατυχή μέρα ενός άριστου μαθητή που έγραψε μικρότερο βαθμό στο διαγώνισμα του τετραμήνου, έτσι ώστε να μην χάσει το πλεονέκτημα τη συμμετοχής του στην τάξη και της καθημερινής συνέπειας στα μαθητικά του καθήκοντα;

Με λίγα λόγια, χωρίς συνείδησή το ρομπότ δεν είναι σε θέση να υποκαταστήσει τον άνθρωπο στα πάντα. Μπορεί να βελτιώσει κάποιες πτυχές της καθημερινής του ζωής όπως τα παραδείγματα που δώσαμε, ως εκεί όμως.

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΟΧΥΡΩΣΗ

Αρκετά έχει απασχολήσει την πανεπιστημιακή κοινότητα και όχι μόνο, το θέμα εάν πρέπει η ΤΝ να ρυθμιστεί και συνταγματικά. Οι απόψεις ποικίλλουν. Η άποψη της γράφουσας είναι ότι πρέπει να ακολουθηθεί το μοντέλο της Γαλλίας και της Ολλανδίας3, δηλαδή στην υπάρχουσα δομή  της Αρχής  Προστασίας Δεδομένων και Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών θα μπορούσε να προστεθεί μία υπο-Αρχή  για την ΤΝ με μέλη  ειδικευμένα στα προσωπικά δεδομένα αλλά και στην καινοτομία και την έρευνα, όπως και τα νομικά. Έτσι δεν θα επέλθει σύγχυση αρμοδιοτήτων μεταξύ των ήδη υπαρχόντων Αρχών που έχουν αναλάβει τώρα την Εποπτεία της ΤΝ και θα αποφευχθεί και η έλλειψη διεπιστημονικής εξειδίκευσης για την ΤΝ στα μέλη της . Συνεπώς, λέμε ναι στη συνταγματική 

κατοχύρωση μιας υπο-αρχής για την ΤΝ στις ήδη υπάρχουσες δύο παραπάνω Αρχές, η οποία ευκαιρία είναι  να υλοποιηθεί στην εξαγγελθείσα μόλις προ ολίγων ημερών από τον πρωθυπουργό της χώρας πρόταση αναθεώρησης του Συντάγματος.

Εν ολίγοις, η αλήθεια για το εάν η ΤΝ είναι ευλογία ή  κίνδυνος βρίσκεται κάπου στη μέση καθόσον έχει πλεονεκτήματα αλλά έχει και μειονεκτήματα. Οι ρυθμίσεις της ΤΝ τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο κρίνονται επαρκείς και σύγχρονες, ωστόσο παραμένει σε εκκρεμότητα η συνταγματική κατοχύρωση που μένει να τη δούμε αν θα συμπεριληφθεί στην προτείνουσα παρούσα Βουλή.

ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1,3: ΦΕΡΕΝΙΚΗ ΠΑΠΑΓΟΠΟΥΛΟΥ-Ο ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ  ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΝ, ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΗΘΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

2: ΠΡΟΚΟΠΗΣ ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ-«ΔΙΛΗΜΜΑΤΑ ΤΗΣ ΝΟΜΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΕΩΝ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ

ΣΙΣΜΑΝΙΔΟΥ ΣΤ. ΕΛΕΝΗ ΔΙΚΗΓΟΡΟΣ

MSc ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΥ ΠΟΙΝΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ, Α.Π.Θ.

MSc ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ, Α.Π.Θ. ΤΟΜΕΑΡΧΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ Δ.Ε.Ε.Π. ΚΙΛΚΙΣ