Στο σχολείο που υπηρετούσα τη σχολική χρονιά 1974-1975, το 10ο Εξατάξιο Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης, ο χημικός του σχολείου Βασίλης Καρώνης, θεατρόφιλος και θεατράνθρωπος, θέλησε να τιμήσει μέσα στο σχολείο τον μεγάλο τραγικό Αισχύλο, που εκείνη τη χρονιά, το 1975, την είχε ορίσει η Πολιτεία ως "έτος Αισχύλου". Ετοίμαζε λοιπόν με ομάδα μαθητών κάποιες προτάσεις με αποσπάσματα από το έργο του μεγάλου τραγικού. Κι εμένα, χωρίς να συνεννοηθώ μαζί του, μου μπήκε η ιδέα να μελοποιήσω τον περίφημο κομμό από τους "Επτά επί Θήβας" του Αισχύλου σε μετάφραση του Ιωάννη Γρυπάρη με τίτλο "Θρήνος για τα χαμένα αδέρφια". Κομμός σημαίνει θρήνος.Στις 22.4.1975 είχα τελείωσει την μελοποίηση. Διάλεξα τον πλάγιο β’ ήχο της βυζαντινής μας μουσικής, που τόσο πολύ ταιριάζει σ’ έναν θρήνο. Δεν τόλμησα όμως ποτέ να πλησιάσω τον συνάδελφό μου Βασίλη Καρώνη, που είχε αναλάβει τη θεατρική προετοιμασία στο σχολείο, και να του προτείνω να ανεβεί και ο κομμός. Κι έμεινε στα χαρτιά μου.
Δύο λόγια τώρα για την κατανόηση του κειμένου. Στη Θήβα ήταν ο περίφημος Οιδίπους, που, ύστερα από το τραγικό του τέλος να αυτοτυφλωθεί, άφησε τη βασιλεία στα δύο του παιδιά, Ετεοκλή και Πολυνείκη, με την εντολή να βασιλεύουν εναλλακτικά μιά χρονιά ο ένας, μιά χρονιά ο άλλος. Πρώτος βασίλεψε ο Ετεοκλής, που δεν ήθελε στην αλλαγή του χρόνου να δώσει τη βασιλεία στον Πολυνείκη. Κι αυτός αυτοεξορίζεται στην Κόρινθο κι εκεί ξεσηκώνει άλλους έξι άρχοντες και έρχονται με στρατεύματα οι "Επτά" επί Θήβας και πολιορκούν την πόλη. Τα δύο αδέρφια μονομαχούν και αλληλοσκοτώνονται. Και στη σκηνή οι αδερφές τους, Αντιγόνη και Ισμήνη, μαζί με τον χορό της τραγωδίας θρηνούν την κακόμοιρη τύχη των παλικαριών. Ο Γρυπάρης στη μετάφρασή του προτίμησε να βάλει το χορό να θρηνεί τους νεκρούς χωρισμένος σε δύο ημιχόρια –ο μισός χορός θρηνεί τον Ετεοκλή, ο άλλος τον Πολυνείκη και όλοι μαζί την μαύρη τύχη της γενιάς του πατέρα τους Οιδίποδα.
Θρήνος για τα χαμένα αδέρφια
Αισχύλου "Επτά επί Θήβας στ. 964-1004 σε μετάφραση Ιαω Γρυπάρη, που παρουσιάζει τον κομμό (=θρήνο) να ψάλλεται από δύο ημιχόρια, ενώ στο κείμενο κατανέμεται ανάμεσα στις αδερφές των νεκρών, Αντιγόνη και Ισμήνη, και στο χορό.
Α’ ημιχόριο: Πληγήν έδωσες, πληγήν έλαβες.
Β’ ημιχόριο: Τονέ σκότωσες και σκοτώθηκες.
Α’: Με κοντάρι τον σκότωσες.
Β’: Με κοντάρι σκοτώθηκες.
Α’: Ω κακόπραγος!
Β’: Ω κακόπαθος!
Α’: Χυθείτε θρήνοι μου!
Β’: Χυθείτε δάκρυά μου!
Α’: Νεκρός κοίτεσαι…
Β’: …αφού σκότωσε!
Α’: Ωιμένα μου!
Β’: Ωιμένα μου!
Α’: Σαλεύει ο νους μου απ’ το κακό!
Β’: Βαθιά από την καρδιά βογγώ!
Α’: Ω πολυθρήνητέ μου εσύ!
Β’: Πάλι τρισάμοιρε κι εσύ!
Α’: Σκοτώθηκες από δικό…
Β’: …και πάλι σκότωσε δικό!
Α’: Διπλά να πεις…
Β’: …διπλά να δεις!
Α’: Διπλές που στέκουν συμφορές…
Β’: …αδερφικές τις αδερφές.
***
Α+Β: Ω μοίρα μεγαλόδωρη πόνων πικρών
και σεβαστή του Οιδίποδα σκιά!
Τρανή σου, αλήθεια, η δύναμη,
Μαύρη Ερινύα!
***
Α’: Ωιμένα μου!
Β’: Ωιμένα μου!
Α’: Συμφορές κακοθώρητες…
Β’: …ήρθε πίσω και μου ‘φερε!
Α’: Μα δεν ήρθε κι αν σκότωσε…
Β’: …τη ζωή μόνο που έχασε!
Α’: Την έχασεν, αλήθεια, αυτός…
Β’: …και την εστέρησε κι αυτού!
Α’: Αλί βαριόμοιρη γενιά!
Β’: Αλί τρισάθλια συμφορά!
Α’: Δίπονα πάθη αδερφικά!
Β’: Φρικτά που επλάκωσαν κακά!
***
Α+Β: Ω μοίρα μεγαλόδορη πόνων πικρών
και σεβαστή του Οιδίποδα σκιά!
Τρανή σου, αλήθεια, η δύναμη,
Μαύρη Ερινύα!
Α’: Δοκίμασες κι έχει να πεις…
Β’: -πίσω δεν έμεινες κι εσύ-
Α’: …αφού στην πόλη γύρισες…
Β’: … του κονταριού του αντίμαχος!
Α’: Φριχτά να δεις!
Β’: Φριχτά να πεις!
Α’: Ωιμέ κακά!
Β’: Ωιμέ δεινά!
Α+Β: Ωιμέ δεινά!
Α’: Στα σπίτια και στη χώρα μας…
Β’: …δεινά…
Β’: …κι ακόμα πιότερο σε μέ…
Α’: …δεινά…
Α+Β: …δεινά, δεινά, δεινά!
***
Α’: Αλί και αλί σου, βασιλιά, στις συμφορές!
Β’: Αλί κι εσύ, πολύκλαυτε, χίλιες φορές!
Α’: Ωιμέ, που ετυφλωθήκατε απ’ των θεών τη βλάβη!
Β’: Ωιμένα, τα κορμάκια σας ποιός τόπος γης θα λάβει;
Α’: Σε ποιό θενά τα θάψουμε χώμα πιο τιμημένο;
Β’: Ω μνήμα στου πατέρα σας το πλάι ετοιμασμένο!



