Η έκθεση έχει τίτλο ''731 - Γολγοθάς'' και περιλαμβάνει γλυπτές συνθέσεις και εικόνες με θέμα τον ελληνοϊταλικό πόλεμο του 1940 - 1941, τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα την άνοιξη του 1941, καθώς και πτυχές της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης. Ο κύριος πυρήνας όμως και το σημείο όπου εστιάζει κυρίως η συλλογή είναι η περίφημη ''Εαρινή Επίθεση'' των Ιταλών εναντίον του ελληνικού στρατού το Μάρτιο του 1941 και οι πραγματικά επικές - χωρίς ίχνος υπερβολής - μάχες που δόθηκαν στο στρατηγικής σημασίας ύψωμα ''731''. Το ύψωμα ονομάστηκε ''Γολγοθάς'' από τους Έλληνες υπερασπιστές του και ''ιερή ζώνη'' (zona sacra) από τους Ιταλούς.
Στο σημείο αυτό είναι απαραίτητη μια σύντομη ιστορική αναφορά.
Με την έλευση του 1941, ο Χίτλερ άσκησε μεγάλες πιέσεις στο σύμμαχό του, Μουσολίνι, να ''ξεμπερδεύει'' επιτέλους με το αλβανικό μέτωπο, καθώς ο Γερμανός δικτάτορας σχεδίαζε την εισβολή του στη Σοβιετική Ένωση, την οποία προγραμμάτιζε για τις αρχές Μαΐου 1941 και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να διακινδυνεύσει να υπάρχει ανοιχτό στα νώτα του γερμανικού στρατού το ''ελληνικό μέτωπο''. Αυτό που ανησυχούσε τον Χίτλερ ήταν το ενδεχόμενο, καθώς ο γερμανικός στρατός μαχόταν στο ρωσικό μέτωπο, να εγκαταστήσουν οι Βρετανοί αεροπορικές βάσεις στη Βόρεια Ελλάδα, απειλώντας έτσι τις γραμμές επικοινωνίας και ανεφοδιασμού του γερμανικού στρατού. Γι’ αυτόν κυρίως το λόγο, ήταν απαραίτητη η πτώση και κατάληψη της Ελλάδας από τις δυνάμεις του Άξονα.
Υπό την πίεση αυτών των δεδομένων, ο Μουσολίνι συγκέντρωσε στην Αλβανία νέες και άφθαρτες στρατιωτικές δυνάμεις, σε μια τελευταία και απελπισμένη προσπάθεια να ''σπάσει'' την άμυνα των Ελλήνων, διαφορετικά υπήρχε το ενδεχόμενο να επέμβει η Γερμανία προκειμένου να ξεκαθαρίσει την κατάσταση, οπότε, σύμφωνα με το σκεπτικό του Ιταλού δικτάτορα, το γόητρο και η τιμή της Ιταλίας θα δέχονταν ένα τεράστιο πλήγμα.
Από τις 9 έως τις 20 Μαρτίου του 1941 λοιπόν, παρουσία του ίδιου του Μουσολίνι ο οποίος μετέβη στην Αλβανία, εκδηλώθηκε η ''Εαρινή Επίθεση'' του ιταλικού στρατού, με επίκεντρο και κύριο στόχο το ύψωμα ''731''. Στις 12 μέρες που διήρκεσε η επιχείρηση, το ύψωμα δέχτηκε 18 επιθέσεις, οι οποίες και αποκρούστηκαν όλες! Οι μάχες, σκληρότατες, διεξάγονταν πολλές φορές σώμα με σώμα, με εφ' όπλου λόγχη. Οι απώλειες υπήρξαν εκατέρωθεν πολύ μεγάλες, αλλά το ύψωμα έμεινε στα χέρια των Ελλήνων. Η αμυντική γραμμή δεν λύγισε σε κανένα σημείο. Το ''731'' πέρασε στη σφαίρα του θρύλου και δίκαια χαρακτηρίστηκε ''οι Θερμοπύλες του 1940 - 1941''. Η αποτυχία των Ιταλών ανάγκασε το Χίτλερ να επιτεθεί στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1941, και, ως γνωστόν, να αναβάλει, εξαιτίας αυτής της εκστρατείας, την επιχείρησή του εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης για τα τέλη Ιουνίου, με τα γνωστά, μοιραία γι' αυτόν, αποτελέσματα, οφειλόμενα στο βαρύ ρωσικό χειμώνα. Αυτή είναι η ανυπολόγιστη ιστορική αξία της ελληνικής άμυνας στο ''731''.
Το κύριο χαρακτηριστικό της έκθεσης του Αθανασίου Κατσιάνη όσον αφορά το μήνυμά της, είναι, κατά τη γνώμη μου, ο πραγματικά εντυπωσιακός τρόπος με τον οποίο συνδυάζει, από τη μια την προβολή όλης της φρίκης του πολέμου (υπό αυτή την έννοια η έκθεση μπορεί να χαρακτηριστεί καθαρά αντιπολεμική) και από την άλλη το μήνυμα της μέχρις εσχάτων αντίστασης όταν απειλούνται η ελευθερία και η αξιοπρέπεια του Ανθρώπου και της Πατρίδας. Η συλλογή ωθεί τον επισκέπτη να μεταφερθεί νοερά σε μια από τις πιο ένδοξες στιγμές της νεώτερης ελληνικής ιστορίας και να συλλογιστεί το βαρύτατο τίμημα που πάντα απαιτεί η Ελευθερία. Γι' αυτόν ακριβώς το λόγο είναι, πιστεύω, απαραίτητο να επισκεφθούν την έκθεση κυρίως οι μαθητές και οι μαθήτριες της πόλης μας, είτε ατομικά είτε οργανωμένα με το σχολείο τους.
Οι εικόνες και τα γλυπτά που δημιούργησε ο Αθανάσιος Κατσιάνης εντυπωσιάζουν με τον γυμνό ρεαλισμό τους, αλλά και με την πιστότατη απεικόνιση και αναπαράσταση ακόμη και των λεπτομερειών (στολές των εμπολέμων, όπλα κτλ) ενώ ξεχωριστή αίσθηση δημιουργούν μια πραγματική στρατιωτική χλαίνη και δύο αυθεντικά πολεμικά κράνη της εποχής, που εκτίθενται. Τα εκθέματα, στο σύνολό τους, δεν εκθειάζουν τις ''αρετές'' ή το υποτιθέμενο ''μεγαλείο'' της πολεμικής σύγκρουσης, πράγμα που θα μετέτρεπε το μήνυμα της συλλογής σε πολεμοκάπηλο. Αντιθέτως, προβάλλουν τον αγώνα απλών ανθρώπων, καθόλου ''ηρωικών'' στην εμφάνιση ή στο παράστημα, που όμως έγιναν πραγματικοί ήρωες καθώς ξεπέρασαν τον εαυτό τους στην προσπάθειά τους να υπερασπιστούν τα ύψιστα ελληνικά αλλά και πανανθρώπινα ιδανικά.
Ο επικός αγώνας του ''731'' δεν πήρε στην Ιστορία τη θέση που του άξιζε. Λησμονήθηκε λόγω των συνταρακτικών και κοσμογονικών εξελίξεων που ακολούθησαν, τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο (Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιος, Ψυχρός Πόλεμος, Βιομηχανική και Μοντέρνα Εποχή). Κι όμως πρόκειται για μια μοναδική στιγμή κατά την οποία αντήχησε κρυστάλλινα και δυνατά το σάλπισμα της Ελευθερίας και της Θυσίας, για πολλοστή φορά, πάνω στον ελληνικό βράχο.
Προτρέπω τους πάντες να επισκεφθούν την έκθεση γιατί είναι βέβαιο ότι θα αποκομίσουν πολλά.
Η διάρκειά της είναι μέχρι τις 20 Μαρτίου. Ώρες λειτουργίας: Δευτέρα - Παρασκευή 10:00 - 12:00 και 16:00 - 20:00. Κυριακή 17:00 - 20:00. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.
Εγκαίνια
Την έκθεση εικαστικών του κ. Κατσιάνη προλόγισε ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Δημήτρης Τσαντάκης ενώ χαιρέτισαν ο Πρόεδρος της Θρακικής Εστίας Κιλκίς και δημοτικός σύμβουλος Κώστας Παπαδάκης, ο πρώην Δήμαρχος Κιλκίς Τάσος Αμανατίδης και ο συνταγματάρχης ε.α. Γεώργιος Βαρδάκας. Ο τελευταίος χάρισε στον κ. Κατσιάνη το βιβλίο ''Εαρινή Επίθεση – 9 Μαρτίου 1941'' το οποίο πραγματεύεται το στρατιωτικό σκέλος της πολεμικής επιχείρησης.
Παρόντες στην εκδήλωση ήταν μεταξύ άλλων οι δημοτικοί σύμβουλοι Αικατερίνη Γιαννακούλα – Ζιούτα, Παύλος Τονικίδης, Ιωάννα Ρούσσου, ο Διευθυντής της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Κιλκίς Κώστας Αθανασόπουλος, πολλοί εκπαιδευτικοί, μαθητές του Εσπερινού Γυμνασίου – Λυκείου Κιλκίς.
Η έκθεση εικαστικών ''731 - Γολγοθάς'' φέρει τη διοργανωτική υποστήριξη της Θρακικής Εστίας Κιλκίς, τελεί υπό την αιγίδα του Δήμου Κιλκίς (Αντιδημαρχία Πολιτισμού) και θα διαρκέσει έως την Κυριακή 20 Μαρτίου.
