Νο 3, σεβασμό στην ελεύθερη έκφραση, στην ελεύθερη εκτύπωση και ελεύθερη δημοσίευση κειμένων. Νο 4, επιστροφή στην εργασία όσων  απολύθηκαν  επειδή προστάτευσαν τα δικαιώματα των εργατών, ειδικά αυτών που απολύθηκαν μετά από τις απεργίες του 1970 και 1976. Επιστροφή των φοιτητών που διώχθηκαν από τα πανεπιστήμια λόγω των απόψεων τους. Απελευθέρωση όλων των πολιτικών κρατουμένων. Παύση των διώξεων σε όσους εκφράζουν τις απόψεις τους. Και  το αίτημα Νο 13, τα στελέχη των επιχειρήσεων να  προσλαμβάνονται με κριτήριο την αξία τους και όχι την πίστη τους στο κόμμα. Να καταργηθούν τα προνόμια που παραχωρήθηκαν στα σώματα ασφαλείας και στα κομματικά στελέχη και αφορούν τις κοινωνικές παροχές και τις αγορές αγαθών από ειδικά  γι’ αυτούς καταστήματα.   
Ασφαλώς θα λέγατε ότι πρόκειται για την αντίδραση πολιτών που καταπιέζονται από ένα δικτατορικό καθεστώς που τους στερεί από στοιχειώδεις ελευθερίες. Αυτή είναι πράγματι η σωστή απάντηση.  Πρόκειται για τα πέντε από τα 21 αιτήματα των εργατών  του Gdansk που δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα των απεργών στις 16 Αυγούστου 1980.
Τι συνέβη;  Την 1 Ιουλίου 1980, το πανίσχυρο κομμουνιστικό κόμμα (P.0.U.P) που κυβερνούσε την Πολωνία αποφάσισε να αυξήσει την τιμή  στο κρέας και στα αλλαντικά. Οι πολωνοί αντέδρασαν με ένα μεγάλο κύμα απεργιών που σάρωσε όλη την χώρα κατά τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο. Στον χορό των απεργιών μπήκαν  στις 14 Αυγούστου και τα μεγάλα ναυπηγεία του Gdansk (όπου εργαζόντουσαν  17.000  άτομα) στα οποία δημιουργήθηκε  και εγκαταστάθηκε η συντονιστική επιτροπή όλων των απεργών. Σιγά σιγά στις οικονομικές διεκδικήσεις προστέθηκαν  και πολιτικά αιτήματα. Όλη η χώρα παρέλυσε. Η πίεση στην κυβέρνηση ήταν τεράστια. Για πρώτη φορά στην  ιστορία, μία κομμουνιστική κυβέρνηση υποχρεώθηκε  να αναγνωρίσει τους εκπροσώπους ελεύθερων, μη ελεγχόμενων από το κόμμα, εργαζομένων και δέχθηκε να διαπραγματευτεί επί οκτώ ημέρες μαζί τους. Για πρώτη φορά στην ιστορία ένα κομμουνιστικό καθεστώς δεν χρησιμοποίησε τα όπλα και τις φυλακές  για να καταστείλει μια κοινωνική κινητοποίηση (δεν δίστασε όμως να το κάνει τον Δεκέμβριο του 1981 με τον στρατηγό Jaruzelski).  Η κυβέρνηση φοβούμενη μήπως χάσει  τον έλεγχο αναγκάστηκε να συνεργασθεί ταπεινωμένη.  Η λεγόμενη συμφωνία του Gdansk υπεγράφη την 31 Αυγούστου 1980 και ικανοποίησε  και τα 21 αιτήματα των απεργών. Την συμφωνία υπέγραψε ο αντιπρόεδρος της πολωνικής κυβερνήσεως Jagielski  και ο εκπρόσωπος των απεργών Lech Walesa. Η  τελετή υπογραφής μεταδόθηκε από την κρατική-κομματική  τηλεόραση.  Εκείνη την ιστορική ημέρα     1. Γεννήθηκε  για πρώτη φορά  ελεύθερο συνδικάτο σε κομμουνιστική χώρα. Ονομάστηκε Solidarnosc  δηλαδή Αλληλεγγύη 2. Γεννήθηκε ένα νέο πολωνικό σύμβολο (ο μετέπειτα βραβευμένος με βραβείο Νόμπελ ειρήνης Lech Walesa) 3. Κουνήθηκε συνθέμελα το  κομμουνιστικό οικοδόμημα (και οι πιο φανατικοί οπαδοί του κατάλαβαν ότι το κομμουνιστικό κόμμα ούτε εκπροσωπεί ούτε προστατεύει  τους εργάτες) 4. Φάνηκε  ότι η κοινωνία διαθέτει δυνάμεις που μπορούν να αντιδράσουν ειρηνικά σε κάθε καταπιεστικό  καθεστώς 5. και τελευταίο, απεδείχθη ότι έξυπνοι, οργανωμένοι και αποφασισμένοι άνθρωποι μπορούν να αλλάξουν τον ρου της ιστορίας και να  οδηγήσουν μία χώρα σε δημιουργικά μονοπάτια.  Γι’ αυτούς τους λόγους η 31η Αυγούστου θα έπρεπε να εορτάζεται από όλα τα συνδικάτα εργαζομένων του κόσμου με την ίδια θέρμη που εορτάζεται η Εργατική Πρωτομαγιά. Και όμως αυτό δεν συμβαίνει. Όσοι πάσχιζαν εκείνα τα χρόνια για την προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ασχολούνται πλέον με την τρομοκρατία και δεν ασχολούνται άλλο με τον πρώην υπαρκτό σοσιαλισμό. Οι  δε κομμουνιστές θέλουν να το ξεχάσουν και τους καταλαβαίνουμε.
Εμείς θυμηθήκαμε την επέτειο διότι η Πολωνική εμπειρία δίνει απάντηση σε δικούς μας προβληματισμούς. Θυμίζει τον αδιέξοδο δρόμο που οδήγησε το κομμουνιστικό πείραμα τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Δείχνει τις περιπέτειες από τις οποίες θα περνούσε η χώρα μας εάν είχε προσδεθεί στο σοβιετικό άρμα. Απαντά στην επίκαιρη ερώτηση, που τίθεται συχνά αυτήν την εποχή των μνημονίων, για το εάν υπάρχει δημοκρατία στην χώρα μας, αφού ότι και να ψηφίζουμε στις εκλογές, στο τέλος άλλοι αποφασίζουν για την τύχη μας.     
Η απάντηση είναι απλή.  Όσο μπορούμε να εκφράζουμε και να υπερασπιζόμαστε  ελεύθερα την γνώμη μας, Ναι, έχουμε δημοκρατία. Προβληματική; Ίσως. Νοθευμένη; Ίσως. Περιορισμένη; Ίσως. Δημοκρατία πάντως. Όσο  οι διεκδικήσεις των Πολωνών εργατών ακούγονται σαν αυτονόητα και μη αμφισβητούμενα δικά μας δικαιώματα, τότε, Ναι, υπάρχει δημοκρατία. Και ας μην το ξεχνάμε. Δεν είναι πολλές οι χώρες στον πλανήτη που έχουν την τύχη να ζουν σε δημοκρατικό καθεστώς. Ενώ αντιθέτως υπάρχουν εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον κόσμο που ζούνε υπό  αυταρχικό καθεστώς και λαχταρούν να ζήσουν σε δημοκρατία.  Δικό μας χρέος είναι να διαφυλάσσουμε την δημοκρατία κάθε φορά που ρίχνουμε το ψηφοδέλτιο στην κάλπη. Μόνο εμείς αποφασίζουμε για την τύχη μας.
                                            
Τάσος Ναούμης / παιδίατρος
          Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.
βιβλιογραφία:
Pologne: le dossier de Solidarité. Numéro spécial.  
L’ Alternative                                                                                                Les accords de Gdansk. ‘’J’ accepte, je signe’’.
Le Monde 2/9/1980