Όλες οι μικρές κοινωνίες ανέπτυξαν διάφορες προλήψεις και δοξασίες για να προστατεύονται από τους κινδύνους της φύσης ερμηνεύοντας συμπεριφορές ζώων και προσδίδοντας σε αντικείμενα μεταφυσικές ιδιότητες.
Ο άνθρωπος στην αδυναμία του να εξηγήσει με τη λογική πολλά φυσικά φαινόμενα φαινόμενα, αναγκάστηκε και με τη φαντασία του δημιούργησε τις προλήψεις, τις δεισιδαιμονίες, αλλά και τις δοξασίες. Απόδωσε δηλαδή την συνεχή επανάληψη των ανεξήγητων αυτών φυσικών φαινομένων σε μυστηριώδεις δυνάμεις, ικανές για το κακό, αλλά και το καλό, ανάλογα με του στοχασμούς και τις διάφορες φαντασιώσεις του.
Έτσι για να αποφύγει τις κακές ή να επισπεύσει τις καλές αυτές υπερφυσικές δυνάμεις και τα ανάλογα αποτελέσματα τους, καθιέρωσε εθιμοτυπικά ορισμένους τρόπους συμπεριφοράς που τους τηρούσε πάντοτε και σχεδόν υποχρεωτικά.
Η επικράτηση του Χριστιανισμού δεν οδήγησε στην ολοτελή εξάλειψη ορισμένων στοιχείων προχριστιανικής προελεύσεως. Οι σχετικές λαϊκές αντιλήψεις και δοξασίες έχουν βαθιές ρίζες και ο λαός πέρα από τα τα βασικά και κύρια χριστιανικά του καθήκοντα θέλει να εκπληρώνει και κάποια έστω και δευτερεύοντα καθήκοντα του προς τα μυστηριακά στοιχεία της φύσης.
Δυσκολεύεται ο λαός να αποκοπεί τελείως από τις παλιές συνήθειες του. Λατρεύει τον Θεό αλλά, θαυμάζει και τη φύση. Μένει πιστός στο κύριο και βασικό, όμως συντηρεί και το παλιό, το παραδοσιακό και ας χάνονται οι ρίζες του στα βάθη του αιώνα.
Στις μέρες μας βέβαια, προλήψεις και δοξασίες δεν τηρούνταν πια, τουλάχιστον όπως παλιά.
Παρακάτω παραθέτω από το βιβλίο του Θεόδωρου Π. Μποράκ «κοινότης Πλαγίων. Εν Παιονία Κιλκίς» μερικές προλήψεις οι οποίες είναι (ειδικά στους ηλικιωμένους) ακόμη γνωστές.
Της λεχώνας και του νεογέννητου τα ρούχα δεν έπρεπε να τα βρει η νύχτα απλωμένα έξω από το σπίτι.
Τον Μάρτιο το βραχιολάκι από κοκκινόλευκες κλωστές που φορούσαν της παιδιά την 12 Μαρτίου έπρεπε να τους το δέσει στο χέρι νιόπαντρη γυναίκα.
Το να πηδάς πάνω από τα πόδια κάποιου ξαπλωμένου, το θεωρούσαν γρουσουζιά.
Τον χειμώνα, αν έβλεπαν τα πουλιά να κατεβαίνουν στις αυλές και να τρώνε, πίστευαν ότι θα έρθει χιονιάς.
Τις νύκτες απέφευγαν να ρίχνουν ζεστό νερό έξω στην αυλή, για το φόβο μη συμπέσει και ζεματιστεί νεράιδα (μάγισσα) και προκαλείται η έχθρα της.
Το «κριθαράκι» στο βλέφαρο, το θεωρούσαν προμήνυμα κέρδους.
Αν η φωτιά στο τζάκι έβγαζε σφυρίγματα έλεγαν πως είναι ένδειξη ότι κάπου κάποιοι τους κουτσομπολεύουν και τους κατηγορούν.
Τώρα, όπως αναφέρω και παραπάνω, κάθε λαός και κάθε κοινωνία, μικρή η μεγάλη ανάπτυξε τα δικά της έθιμα, προλήψεις και δοξασίες και ο δικός μας τόπος δεν θα μπορούσε να αποτελέσει εξαίρεση.
Ένας τέτοιος τόπος είναι και το χωριό Πηγή, σκοπός άλλωστε του σημερινού μας άρθρου, όπως μαρτυρεί και ο τίτλος του, είναι η ανάδειξη του θρύλου και τα όσα πίστευαν οι κάτοικοι της Πηγής για την τρύπια πέτρα που βρίσκεται στα όρια του χωριού τους.
Ο εντυπωσιακός βράχος με την τρύπα (τρυπιμέντσα) πέτρα την αποκαλούνε οι κάτοικοι της Πηγής) βρίσκεται στον δρόμο που οδηγεί στην τεχνητή λίμνη του Μεταλλείου και είναι συνδεδεμένος με την τοπική παράδοση και δοξασία.
Σύμφωνα με την παράδοση, από άγνωστη αιτία ψοφούσαν τα κατσίκια κάποιου βοσκού της περιοχής, απεγνωσμένος για το κακό που τον βρήκε προσευχήθηκε στην Παναγιά και την παρακάλεσε να τον βοηθήσει. Το βράδυ στον ύπνο του εμφανίστηκε η Παναγία και του είπε να περάσει τα κατσίκια του μέσα από την τρύπα του βράχου.
Ο βοσκός την άλλη μέρα έκανε αυτό που του είπε η Παναγία και έτσι σώθηκε το κοπάδι του.
Σε ανάμνηση μάλιστα αυτού του γεγονότος υπάρχει εκεί στα ριζά του βράχου ένα μικρό εκκλησάκι αφιερωμένο στην «Παναγία Φανερωμένη».
Όταν μετά την Μικρασιατική Καταστροφή οι Πόντιοι πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν στο χωριό υιοθέτησαν τον σχετικό θρύλο της τρύπιας πέτρας που επικρατούσε τότε στους κατοίκους του χωριού, αλλά και της γύρω περιοχής που πίστευαν πως ο βράχος αυτός είχε κάποια μυστηριώδη δύναμη. Μια δύναμη ικανή να γιατρέψει ασθένειες, αλλά να βοηθήσει και γυναίκες με προβλήματα τεκνοποίησης.
Πίστευαν δηλαδή, πως όποιος περάσει μέσα από την τρύπα του βράχου (ειδικά άτομα με κάποια ανίατη ασθένεια), θα είναι για το καλό της υγείας του και όχι μόνο.
Έτσι, κάθε χρόνο, την Μεγάλη Τετάρτη κάτοικοι του χωριού, αλλά και των γύρω χωριών, προσέρχονταν στο χώρο του βράχου, πολλοί μάλιστα διανυκτέρευαν εκεί, και την άλλη ημέρα την Μεγάλη Πέμπτη ένας ένας περνούσαν μέσα από την τρύπα, αφού πρώτα ο ιερέας του χωριού διάβαζε μια ευχή. Το πέρασμα μέσα από την τρύπα γινόταν μόνο την Μεγάλη Πέμπτη.
Επίσης στον ίδιο χώρο, όσοι είχαν κάποιο πρόβλημα υγείας ή και κάποιος συγγενής κρεμούσαν, ένα κομμάτι ύφασμα ή κάποιο ρούχο του ασθενή στα δένδρα που ήταν δίπλα στο βράχο.
Εδώ να αναφέρουμε πως και το νερό, το ζωτικό αυτό στοιχείο της φύσης, ασκούσε επίσης αποφασιστική επιρροή στη διαμόρφωση των σχετικών εθίμων και δοξασιών. Έτσι όπου υπήρχε πηγή τη θεωρούσαν αγίασμα και στην περίπτωση που κάποιος ασθενούσε, η οικογένειά του έδενε στο θάμνο ή σε δένδρο δίπλα στην πηγή, κορδέλες ή κομμάτια υφάσματος από ρούχα του αρρώστου σαν αφιερώματα για τη θεραπεία του ανθρώπου τους.
Κουβεντιάζοντας με τον καλό φίλο από την Πηγή, Ανέστη Αθανασιάδη (άριστος γνώστης της περιοχής) μου είπε πως από συγκεκριμένη λήψη και ώρα (τον Σεπτέμβριο όταν αρχίζει να δύει ο ήλιος)ο βράχος παίρνει μια μορφή σαν πρόσωπο γυναίκας.
Από άλλη παρατήρηση με Drones και κοιτώντας προς τα κάτω, από το σημείο δηλαδή που βρίσκεται ο βράχος, η κοίτη του Κοτζά - Ντερέ μοιάζει σαν μαίανδρος, μπορεί να είναι κάτι τυχαίο, μπορεί όμως και όχι, μου είπε ο Ανέστης. Άλλοι πάλι μιλάνε για μαγνητικά πεδία στην περιοχή και άλλα φαινόμενα τα οποία αδυνατώ να περιγράψω.
Εν πάση περιπτώσει όλα αυτά σε πολλούς σήμερα μπορεί να ακούγονται παλαβά, εκείνο όμως που είναι σίγουρο, είναι πως τόσο πρόσφατα, αλλά και πιο παλιά, ήταν ένας τόπος λατρευτικός που συνδέεται με θρύλους και δοξασίες.
Παρόμοια ιστορία και δοξασία είναι και η «Πέτρα του Καλόγερου» στη Γουμένισσα, με μια διαφορά (όπως μου είπε ο αγαπητός δάσκαλος και συγγραφέας Χρήστος Ίντος) ενώ από την πέτρα της Πηγής ο κόσμος περνούσε μόνο τη Μεγάλη Πέμπτη, στης Γουμένισσας περνούσαν όλες τις ημέρες, «Εφημέρευε καθημερινά» μου είπε αστειευόμενος.
Άλλη μια διαφορά είναι οι σκαλιστές φιγούρες ζώων που φέρει η «πέτρα του καλόγερου». Η απόσταση μεταξύ των δύο τοποθεσιών, δηλαδή της πέτρας της Πηγής και της Γουμένισσας δεν είναι μεγάλη και αυτό γεννά άλλο ένα ερώτημα, είναι τυχαίο η μήπως... όχι;
Το χωριό Πηγή, (παλιό όνομα Ίσβορ) βρίσκεται 6χλμ δυτικά της Αξιούπολης. Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκ. Πολέμου αλλά και του εμφυλίου σπαραγμού, βρέθηκε στην πρώτη γραμμή του Μετώπου. Η δε περιοχή γύρω από το Μεγάλο Ποτάμι (Κοτζά – Ντερέ) την περίοδο του Α’ Παγκ. Πολέμου βρισκόταν στο κέντρο των επιχειρήσεων των αντιμαχόμενων δυνάμεων, για τον λόγο αυτόν κατασκευάστηκαν σημαντικές υποδομές, κατά μήκος του, όπως γεφύρια, οχυρωματικά έργα, σιδηροδρομικό δίκτυο, και καταυλισμοί στρατιωτών κ.α.
ΥΓ. Η ανάδειξη και η προβολή αυτών των περιοχών αλλά και άλλων παρόμοιων του δήμου μας θα μπορούσαν να κεντρίσουν το ενδιαφέρον και να προσελκύσουν κόσμο, γιατί όχι και από άλλες περιοχές!
