Όπως γράψαμε στο προηγούμενο αφιέρωμα, ο Αρχιαναστενάρης δίνει εντολή να αρχίσει το έθιμο και να ντυθεί ο καλόγερος. Στο κονάκι όπου φυλάγεται το φόρεμα του Βασιλιά και το ιερό αμανέτι,ο αρχιαναστενάρης θυμιάζει, βάζει το βασιλικό μανδύα στον Βασιλιά και του δένει στο λαιμό το ιερό αναστενάρικο μαντίλι. Ένας κτυπάει το νταούλι, σημάδι ότι το έθιμο άρχισε. Συγχρόνως αρχίζουν τα μουτζουρώματα.
Στην πλατεία συγκεντρώνονται τα άλλα μέλη του θιάσου που κάνει το έθιμο  και ντύνεται ο Καλόγερος. Η φορεσιά του αποτελείται από ένα τρίχινο σάκο που τον καλύπτει ως το γόνατο. Στη μέση του, φοράει ζώνη απ’ όπου κρέμονται κουδούνια. Ένα απ’ αυτά είναι πιο μεγάλο και φαίνεται να έχει φαλλική σημασία. Το πρόσωπό του καλύπτεται από μια μάσκα από νεροκολοκύθα που έχει σχήμα ρύγχους ζώου. Κεφάλι και ώμοι σκεπάζονται με δέρματα. Στο λαιμό του προσαρμοσμένη μια δορά, σου δίνει την εντύπωση γενιάδας. Μια καλύπτρα απ’ τι κεφάλι ως τον ώμο σχηματίζει ένα υψηλίκορφο κάποιο καπέλο. Ο αρχιαναστενάρης του δίνει μια σφούγγια φούρνου.
Στη διάρκεια που ντύνεται ο καλόγερος η λύρα και το νταούλι παίζουν και τραγουδούν ένα  αργό τραγούδι, ιδιαίτερα μελισματικό:

Στολίζεται ο Καλόγερος και βάνει τα χρυσά dου.
Πε παν βάζει τον κροκιδά, πε κάτου τα τσελβούλια
Βάνει τσουβάλι κεντητό, στη μέση τα κουδούνια
Κάνει σταυρό στην Παναγιά και παίρνει και τη σφούγια…

Την στιγμή που ο καλόγερος φορά τις λινάτσες και βάζει τα κουδούνια ακολουθεί το τραγούδι:
Πως το τρίβουν το πιπέρι του διαόλου οι Καλογέροι
Έτσι να για το τρίβουνε και το πιπερίζουνε.
Με τον κώλο το στουμπίζουν και το ψιλοκοσκινίζουν.
Με την μύτη το στουμπίζουν, και το ψιλοκοσκινίζουν.
Έτσι να για το τρίβουνε και το πιπερίζουνε.

Προχωρούν προς την εκκλησία και αφού κάνουν το σταυρό τους, ο Αρχιαναστενάρης βουτάει τη σφούγγια στις λάσπες και την τινάζει τρεις φορές στον αέρα κάνοντας και τρεις φορές τον σταυρό του. Τότε με τους ήχους της λύρας και του νταουλιού αρχίζουν το χορό και αρχίζουν οι αγερμοί. Τα όργανα, η λύρα και το νταούλι (δεν υπάρχει στιγμή του εθίμου χωρίς μουσική) παίζουν τώρα ένα σκοπό του δρόμου, που θυμίζει αναστενάρικο σκοπό.
Στον αγερμό ακολουθούν συγκεκριμένη διάταξη. Την επίσκεψη του Καλόγερου στα σπίτια ακολουθούν ο Βασιλιάς και το Βασιλόπουλο και δέχονται προσφορές. Ακόμη και ο πιο φτωχός δίνει απ’ το υστέρημά του.
Μετά τους αγερμούς αρχίζει η πάνδημη γιορτή για την τέλεση του κυρίως δρώμενου. Σ’ ένα κλίμα που το σοβαρό διαδέχεται το αστείο με τις πτώσεις των μελών και των επισκεπτών μέσα στα λασπόνερα, με το  εικονικό παίξιμο της λύρας φαλλού, με την μπάμπω να συνάζει χρήματα και να εξηγεί στον κόσμο ότι είναι για το εφταμηνίτικο αγόρι της, ο ζευγολάτης - γεωργός οργώνει πάνω- κάτω την πλατεία και ο βασιλιάς σπέρνει με πολυσπόρια κάνοντας εικονική σπορά ενώ δίνει τις ευχές:
- Να γίνει δέκα γρόσια το κιλό το στάρι.
- Αμήν θεέ μου, απαντάει το πλήθος, για να χορτάσει η φτωχολογιά.
- Πέντε γρόσια το κιλό η σίκαλη.
- Ναι θεέ μου, για να φάνε οι φτωχοί.
- Τρία Γρόσια το κιλό το κριθάρι…
Εδώ δε θα λείψουν τ’ άσεμνα λόγια, όταν προπάντων θα συνεχίσει τη σπορά ο Καλόγερος και θα εύχεται:
- Να γεν’ η φλάσκα σαν της Καλογριάς τα βυζιά…
- Να γεν’ το αγγούρι σαν του Καλόγερου το βηλί…
- Να σκάσουν τα πεπόνια σαν του ζευγολάτη τ’ αρχίδια…
Η εύθυμη ατμόσφαιρα  καταλήγει με το τραγικό, με το Θάνατο του Καλόγερου και με το χαρούμενο, την Ανάστασή του. Ακολουθεί ένα ειδικό τραπέζωμα  του Καλόγερου από τον αρχιαναστενάρη που του προσφέρει ψωμί, τυρί και ελιές. Ο Καλόγερος από κάθε είδος θα πάρει «τρεις μπουκιές». Δε θα τελειώσει το ιερό δείπνο και ο Βασιλιάς, ο Καπιστράς και άλλα μέλη του θιάσου, θα τον αρπάξουν θα τον ρίξουν καταγής, σαν να τον σκοτώνουν θα τον ρίξουν στα λασπόνερα, θα τον σύρουν εκεί που σπάρθηκε εικονικά η γης, τον ρίχνουν στη δεξαμενή του χωριού «για να βρέξει το καλοκαίρι».
Με τη σκηνή της Ανάστασης του Καλόγερου, τελειώνει η Καλογερομέρα. Ο Βασιλιάς παραδίδει τον Βασιλικό μανδύα και το αμανέτι στον Αρχιαναστενάρη και εκείνος εύχεται:
Κι από χρόνου, με τη βοήθεια του Αγ. Κωνσταντίνου και μ’ όλους τους Παππούδες!

Όλο το δρώμενο είναι στο Διονυσιακό πνεύμα. Είναι από τα μοναδικά σε εθνογραφική αξία έθιμα που σώζονται στις μέρες μας. Για την καλογερομέρα λένε: «εκτίσθη ο κόσμος κι ο ντουνιάς και θεμελιώθη η πλάση». Την ημέρα αυτή σμίγουν τα τέσσερα απαραίτητα στοιχεία της ζωής, του φυτικού βασιλείου: το νερό, το χώμα, οι σπόροι και το φως του ήλιου. Ο συμβολισμός των μελών είναι σημαντικός και καθαρός. Ο Καλόγερος είναι ο δαίμων της βλαστήσεως που ξαναγεννιέται με το νερό κάθε Άνοιξη. Ο Βασιλιάς έχων το γνωστό κοσμικό αξίωμα, έχει καθήκον να φροντίζει για την καλή συγκομιδή. Τα δαμαλάκια είναι η ανθρώπινη δύναμη για να υποβοηθηθεί η βλάστηση. Πρόκειται για ένα αρχαίο δρώμενο που σε πολλά σημεία κρατά τη μυστική αντίληψη για τον κύκλο της ζωής και του Θανάτου που εδώ εντοπίζεται στη σπορά, στην συγκομιδή, με τον ρόλο που έχει ολόκληρη η κοινότητα από το Βασιλιά, ως τον τελευταίο πολίτη για να επιτευχθεί αυτό. Αντιπροσωπεύεται η θεία και η ανθρώπινη δύναμη στην συνεργασία της παραγωγής.
Τελειώνοντας την παρουσίαση του εθίμου (που δεν είναι δυνατόν να παρουσιαστεί με όλες τις λεπτομέρειες) πρέπει να πούμε ότι στη διάρκεια του εθίμου λέγονται και άλλα τραγούδια όπως το κλέφτικο:
Δώδεκα χρόνους έκανα
Στους κλέφτες καπετάνιος.
Γλυκό ψωμί δεν έφαγα
Γλυκό κρασί δεν ήπια.
Εφάε η σκουριά τα ρούχα μου
Κι η πάχνη τα μαλλιά μου…

Πηγές-βιβλιογραφία:
1. Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου: Λ. Δανδράκη-το έθιμο του Καλόγερου.
2. Κώστα Θρακιώτη: Λαϊκή Πίστη και Λατρεία στη Θράκη.
3. Μαρία Μιχαήλ- Δέδε: Ο Κωστιανός Καλόγερος.
4. Κατερίνα Κακούρη: «Διονυσιακά»

Στο επόμενο: O Καλόγερος της Βυζώς (Βιζύης), Χούχουτοι, Κούκεροι.