Στην ιχνηλάτησή μας αυτή, με οδηγό τα πιο ενδόμυχα θέλω μας προσπαθήσαμε να ανταμωθούμε με την άγραφτη ιστορική πορεία των προγόνων μας. Να βρούμε όλα όσα είναι κλεισμένα μέσα στων καιρών το άθραυστο μυρογυάλι…».
Το βιβλίο είναι αφιερωμένο στους Έλληνες του Καυκάσου και ειδικότερα σ’ όσους δεν πρόλαβαν να έρθουν στην Ελλάδα, σ’ όσους πέθαναν πάνω στα καράβια και πετάχτηκαν στη θάλασσα και σ’ όσους άφησαν την τελευταία τους πνοή στα απολυμαντήρια της Καλαμαριάς…
«Ήταν ένα συναρπαστικό αλλά συνάμα και κουραστικό ταξίδι μέσα στη συννεφιά της ομίχλης και στης ξαστεριάς το φως. Ένα συναπάντημα που συνενώνει της ψυχής τη λαλιά με της φωνής την αντιλαλιά, που έρχεται από μακριά, με τους «πέντε ανέμους του Καυκάσου». Μια φωνή κι ένα αντιφώνημα βγαλμένα από τις απέθαντες ψυχές, που έζησαν κάτω από γερτές σκεπές, σπίτια πετρόχτιστα, σκελετωμένα, με ραγισμένους τοίχους, και μέσα σε ζεστά, μικροσκοπικά δωμάτια, που έθρεψαν όνειρα. Ένα προσκυνηματικό οδοιπορικό σε μέρη, όπου το ποτάμι τρέχει σιωπηλό, η σκέψη ρέει σαν νερό, το δέντρο ψάχνει ουρανό και το χάδι έρχεται με το αγέρι.
Ένα ταξίδι στα πολυχιονισμένα μέρη του Καυκάσου είναι και μια αναζήτηση στο πνεύμα του ομηρικού «ένδον σκάπτε», καθώς αναζητεί την μακρινή κι αιώνια ταυτότητά μας. Αυτή που δεν χωρά στα βιογραφικά ούτε στα κοινά δελτία ταυτότητας, γιατί είναι η πραγματική μας! Είναι η ταυτότητα που δηλώνει τη ζωή μας, την ιστορία, την παράδοση, την ευαισθησία μας. Κάθε κομμάτι από το παρελθόν, όσο μικρό κι αν είναι, δεν παύει να έχει δικό του πολιτισμικό και συναισθηματικό φορτίο. Κάθε εποχή έχει αξία, ανάλογα με τα αποτυπώματα που αφήνει επάνω μας. Κέρδος μας οι θύμησες από καιρούς που δεν οξειδώθηκαν. Από μνήμες άσβεστες που ζυμώθηκαν με της αγάπης και της μνήμης τη λάβα… Ένα βιβλίο με αναφορά στους πρόσφυγες παππούδες μας δεν είναι ένα ακόμη βιβλίο. Είναι μια κατάθεση ψυχής, κερί και θυμίαμα στους ξεριζωμένους μας ανθρώπους, τους βγαλμένους μέσα από τα συντρίμμια μιας εποχής, που άντεξαν σε διωγμούς και κακουχίες, ώσπου εκδιωγμένοι ήρθαν στην Ελλάδα.
Ο Βλάσης Αγτζίδης, διδάκτορας σύγχρονης Ιστορίας στον πρόλογο του βιβλίου γράφει: «Οι συγγραφείς σε εφτά κεφάλαια παρουσιάζουν την πλήρη εικόνα των ελληνικών κοινοτήτων της περιοχής από ιστορικής και κοινωνικής σκοπιάς και παραδίδουν στον αναγνώστη ένα πλήρες πανόραμα του Ελληνισμού του Καρς. Παρουσιάζουν ένα προς ένα τα ελληνικά χωριά και δίνουν στοιχεία εγκατάστασης στον ελλαδικό χώρο όσων επέλεξαν να μεταναστεύσουν από τη νότια Ρωσία και τον σοβιετικό Καύκασο στην Ελλάδα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το κεφάλαιο όπου παρουσιάζεται η εμπλοκή των Ελλήνων του Καρς από τους Βαλκανικούς Πολέμους έως τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο στο πλαίσιο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς και οι διαδοχικές προσφυγοποιήσεις του πληθυσμού. Αναδεικνύονται οι εθελοντές από το Καρς που ήρθαν στην Ελλάδα να πολεμήσουν κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους καθώς και η οικονομική ενίσχυση που έστειλαν οι ελληνικές κοινότητες. Παρουσιάζουν ακόμη τη μοιραία για τους Νεότουρκους μάχη του Σαρίκαμις, που έλαβε χώρα κοντά στα ελληνικά χωριά, οπότε οι ελληνικές μαρτυρίες για το σημαντικό αυτό γεγονός επιτρέπουν στον αναγνώστη να σχηματίσει πλήρη εικόνα».
Ο Νίκος Κοτζιάς, πανεπιστημιακός δάσκαλος και πρώην υπουργός των Εξωτερικών στο προλογικό του σημείωμα αναφέρει: «Οι δύο συγγραφείς γράφουν με εικόνες πιο δυνατές και από φωτογραφίες και κινηματογραφικά έργα. Γεννούν συγκίνηση, βαθύ αίσθημα απώλειας, αλλά δίνουν και κουράγιο, ελπίδα, δίνουν “ένα φιλί στη μνήμη” που “ξυπνά τη λήθη”. Η γραφή τους δεν είναι γραφή διδακτορικού, ούτε έπρεπε να είναι. Είναι η γραφή του πόνου που έχει το δίκαιο μαζί του. Που κάθε λέξη μας θυμίζει και ταυτόχρονα μας απελευθερώνει από συγκλονιστικές στιγμές και εγκλήματα της ιστορίας. Μας λένε την ιστορία των χωριών, των ανθρώπων, της ζωής στην περιοχή του Καρς που βρίσκεται στη σημερινή Τουρκία. Μας αναπαριστάνουν ένα - ένα τα χωριά και τη ζωή σε αυτά. Τη δημιουργία και την εγκατάλειψή τους. Τα όνειρα και τις απογοητεύσεις των κατοίκων τους. Τις προσωπικότητες σε αυτά που αποτελούν το κύριο μέρος του βιβλίου. Πρόκειται για μια σκληρή, συστηματική και προσεκτική εργασία. Μας μιλούν για τους ανθρώπους που βίωσαν την απώλεια με πολλαπλούς ξεριζωμούς, μέσα από τα συντρίμμια μιας εποχής. Το βιβλίο το έκλεισα με ένα δάκρυ και με μια αίσθηση περηφάνιας για τους δύο συγγραφείς».
Ο δάσκαλος και διδάκτορας παιδαγωγικής Γιάννης Κασκαμανίδης σημειώνει προλογικά: «Το βιβλίο της Αρχοντούλας και του Νίκου έρχεται να δώσει υλικό για τον εμπλουτισμό και τον μετασχηματισμό των προσωπικών και οικογενειακών μνημών και την επανατοποθέτησή τους σε πιο στέρεο ιστορικό πλαίσιο. Ως προς τις μνήμες που κατατίθενται στο βιβλίο, ή ανακινούνται από την ανάγνωσή του, ακόμα και αν αυτές δεν είναι τόσο οδυνηρές όσο οι μνήμες των προσφύγων από τον κυρίως Πόντο, είναι, ωστόσο, και αυτές δομικό στοιχείο του πολιτισμικού τραύματος, το οποίο, άλλωστε, φέρουν οι Πόντιοι ανεξάρτητα από την ιδιαίτερη καταγωγή τους. Το βιβλίο, καρπός ανιδιοτελούς και πολύμοχθης προσπάθειας, προστίθεται στη βιβλιογραφική παραγωγή που αφορά το Καρς και τον Καύκασο γενικότερα, δίπλα στα βιβλία του Γεωργίου Γρηγοριάδη, Σάββα Παπαδόπουλου και Βλάση Αγτζίδη, στα άρθρα και άλλου είδους μελέτες δεκάδων νοσταλγών, ερευνητών και επιστημόνων. Θεωρώ ότι το βιβλίο ικανοποιεί το ακατέργαστο συναίσθημα που αναδύεται παρορμητικά, «ίλιαμ» σε μας τους Πόντιους».
Πρόκειται για ένα βιβλίο φιλολογικά και λογοτεχνικά προσεγμένο, σε γλώσσα κατανοητή. Περιέχει ιστορικά στοιχεία που παρουσιάζονται για πρώτη φορά και που ξεδιπλώνονται μέσα σε 550 σελίδες, σε μέγεθος Α4, με χοντρό εξώφυλλο και με «κουβερτούρα», κόσμημα αληθινό για κάθε βιβλιοθήκη.
Η διάθεση του βιβλίου γίνεται από τους συγγραφείς του.
Τηλέφωνο επικοινωνίας 6983237974.
Ευχόμαστε από καρδιάς να είναι καλοτάξιδο.
